Paal en perk aan gesjoemel op de golven

Douanier Jerry Tukker over zijn veelzijdige werk voor het Maritiem Informatie Knooppunt van de Kustwacht: “Wij speuren de Noordzee af naar vrijwel alle soorten fraude.”

Douanier Jerry Tukker mocht onlangs namens de Kustwacht een bijzondere internationale prijs in ontvangst nemen: de MAOC/N Award. Een onderscheiding voor de bijdrage die ‘zijn’ Maritiem Informatie Knooppunt levert aan de strijd tegen drugssmokkel via de Europese wateren. “Maar ons vizier is gericht op veel meer dan alleen verdovende middelen”, benadrukt Tukker. “Wij speuren de Noordzee af naar vrijwel elke vorm van fraude.”

De Kustwacht is een netwerkorganisatie waarin zes departementen (en alle handhavings- en inspectiediensten die daaronder vallen) hun krachten hebben gebundeld. Deze partijen stellen ieder mensen en middelen beschikbaar, waarmee de Kustwacht zijn drie hoofdtaken op de Noordzee kan uitvoeren: dienstverlening (denk aan rampenbestrijding en verkeersonderzoek), handhaving (zoals algemene politietaken, douanetoezicht en visserijtoezicht) en maritime security (vooral analyse van zogenoemde pre-arrival informatie; de Kustwacht geeft een oordeel of een vaartuig dat een Nederlandse haven nadert ‘veilig’ is). “Van oudsher levert de Douane relatief veel menskracht voor het onderdeel handhaving”, vertelt Tukker. “Dat komt doordat wij als Douane in het verleden met onze surveillanceschepen 60 uur per week op zee waren – veel langer dan andere diensten. Wij hebben nu eenmaal veel belang bij aanwezigheid op de Noordzee. Momenteel hebben we met ruim twintig medewerkers nog steeds een groot aandeel in het samenwerkingsverband. De Douane heeft hier in Den Helder bijvoorbeeld een beleidsmedewerker en een analist zitten, en mensen bij de Handhavingsdesk – een soort meldkamer, die 24/7 bereikbaar is. En ook aan boord van onze patrouillevaartuigen en -vliegtuigen werkt douanepersoneel.”

Afwijkende vaarbewegingen
Op het Maritiem Informatie Knooppunt (MIK-NL), waaraan Tukker zelf leiding geeft, zitten nog eens drie douaniers. Zij werken nauw samen met collega’s van onder meer politie en Koninklijke Marechaussee. “Onze rol binnen de Kustwacht is die van centrale risico-organisatie”, legt Tukker uit. “We verzamelen de meest uiteenlopende informatie, die we vertalen naar concrete controle-opdrachten voor onze eigen operationele eenheden en die van alle aangesloten diensten. Die informatie komt uit allerlei bronnen: de dagrapporten van genoemde diensten, strafrechtelijke onderzoeken, de media – noem maar op. Daar filteren we allerhande risico’s uit, waar we onze aandacht op vestigen. Een mooi voorbeeld, op het vlak van verdovende middelen, vormt het politieonderzoek naar gekraakte crypto-berichten van criminelen. Daaruit kwam het een en ander naar voren over smokkelmethoden: drugs die op een bepaalde manier overboord worden gezet op volle zee. Daaruit konden we afleiden dat betrokken schepen op zeker moment abrupt van koers moeten veranderen. Dat zijn opvallende vaarbewegingen, waar wij met onze radarsystemen op kunnen letten. Afwijkend vaargedrag is waar we ons in eerste instantie steeds op richten: verlegt een schip opeens z’n route, wisselt het geregeld van snelheid, gaat het zomaar driften? We vragen ons dan elke keer af: wat kan daar achter zitten? Dat gaan we dan onderzoeken. We kunnen op dit soort indicatoren ook profielen ontwikkelen, die we op onze geautomatiseerde risico-detectie-systemen laten draaien.”

Trans-Atlantische drugstransporten
Het thema is aangesneden: drugs. De bestrijding van verdovende-middelensmokkel over zee is een wezenlijk aspect van het Kustwacht-werk. De organisatie kreeg dit najaar zelfs een onderscheiding op dit terrein: een Award van het Maritime Analysis Operations Center/Narcotics, kortweg MAOC/N. Tukker had de eer de prijs in ontvangst te mogen nemen op het MAOC-hoofdkwartier in Lissabon. “Het MAOC is een internationaal netwerk waarin politiediensten van diverse landen gezamenlijk optrekken in de aanpak van trans-Atlantische cocaïnetransporten. Ze proberen de scheepvaart die via de Azoren onze richting op komt in kaart te brengen. En dit dan zo dicht mogelijk bij de vertrekhavens in Zuid-Amerika en de Cariben. Het kan gaan om plezierjachten, coasters, kleinere sleepboten – eigenlijk alle soorten vaartuigen die voor deze illegale praktijk kunnen worden ingezet. Als Kustwacht voorzien wij het team Maritieme Inlichtingen van de politie van allerlei gegevens over zulke schepen en hun vaargeschiedenis, over opvarenden, eventueel over rederijen… Die halen we uit allerlei bestanden. Uiteindelijk komt zulke informatie via de liaison van de Nederlandse politie in Portugal bij het MAOC terecht, waar men kan besluiten om een vaartuig te volgen om er onderzoek naar te doen. Deze lijntjes hebben de laatste jaren tot succesvolle onderscheppingen op de oceaan geleid. Dat is de reden waarom ons Maritiem Informatie Knooppunt deze onderscheiding heeft gekregen.”

Als het gaat om de aanpak van de internationale narcoticahandel, is er behalve met de politie ook een vruchtbare wisselwerking met het Douane Landelijk Tactisch Centrum (DLTC). Tukker: “We geven onze douanecollega’s de namen door van alle schepen die uit Latijns-Amerika vertrekken. Zij kunnen vervolgens op basis van hun eigen informatiepositie analyseren of aan een vaartuig bepaalde drugs-gerelateerde risico’s kleven. En er vervolgens op anticiperen door hun controle-units in de haven van aankomst in paraatheid te brengen. Omgekeerd krijgen wij van het DLTC informatie over naderende schepen die zij op de korrel hebben voor een controle. Bijvoorbeeld dat er een risico bestaat op het droppen van verdovende middelen op volle zee. Wij kunnen dan met een Kustwacht-vaartuig, -vliegtuig of -helicopter de boel in de gaten houden.”

Bredere scope
“Je kunt dus gerust stellen dat het MIK een spin in het web is waar het de bestrijding van maritieme drugssmokkel betreft”, gaat Tukker verder. “Maar onze scope is veel breder: feitelijk speuren we naar alle soorten fraude op de Noordzee. Voor de Inspectie Leefomgeving en Transport richten we ons bijvoorbeeld op zeezwaaien, waarbij schepen hun restladingen dumpen. Veelal gaat het om brandstoffen of andere chemicaliën die zeer schadelijk kunnen voor de natuurlijke omgeving. Dit is dan ook een vorm van milieucriminaliteit. Hetzelfde geldt voor het zogenoemde blenden op zee, waar wij eveneens scherp op letten: het mengen van goederen als minerale oliën aan boord van een schip. Ook dat is verboden, wederom vanwege de gevaren voor het leven in en rond de zee. Aan deze illegale praktijk zitten bovendien mogelijke fiscale risico’s: door het mixen van twee goederen ontstaat tijdens het vervoer een nieuw product, dat belastingtechnisch in een hogere tariefgroep valt dan wat is aangegeven. Op die manier kan een land bijvoorbeeld accijnsinkomsten mislopen. Dat is dan weer een interessant punt voor de Douane.”

Dit soort raakvlakken komt vaker voor in het werk van de Kustwacht, aldus Tukker. “Na de ramp met de MSC Zoe begin 2019 zijn we op verzoek van de IL&T vanuit de lucht gaan controleren of de lashings van containers niet te vroeg worden losgemaakt. Die containers zouden daardoor bij ruig weer namelijk overboord kunnen slaan. Als we nu constateren dat de sjorringen inderdaad al vroegtijdig los zijn, melden we dat echter niet alleen aan de IL&T maar tegelijkertijd aan de Douane. Want dit zou er op kunnen duiden dat er misschien verdovende middelen in bepaalde containers zitten, die er aan de kade snel uitgehaald moeten worden.”

Blijven innoveren
Dat de Kustwacht een oogje houdt op de veiligheid van het containerverkeer naar aanleiding van het recente incident op de Waddenzee geeft al aan dat het takenpakket van de organisatie voortdurend breder en gevarieerder wordt. “Actuele gebeurtenissen en ontwikkelingen maken dat wij meer en meer te doen krijgen”, stelt Tukker. “Neem bijvoorbeeld maritime security, een betrekkelijk nieuwe taak die almaar belangrijker wordt – mede door Europese wet- en regelgeving. Of kijk naar windmolenparken op zee, waarvan er steeds meer worden aangelegd. Wij Nederlanders worden voor onze stroomvoorziening in toenemende mate afhankelijk van die complexen, en dat maakt ons kwetsbaar. Vandaar dat wij nu medeverantwoordelijk worden voor de bewaking er van. Het is mooi dat de Kustwacht zich op zo veel fronten kan inzetten voor de samenleving. We krijgen daar ook de middelen voor. We onderzoeken nu systemen waarmee we naast radar- en AIS*-signalen ook informatie van satellieten kunnen ontvangen en gebruiken voor ons werk. Op korte termijn nemen we twee nieuwe patrouillevliegtuigen in gebruik, voorzien van de meest geavanceerde radarapparatuur, nachtzichtinstrumenten en camera’s om warmtebeelden mee te maken. En zo willen we ook enkele van onze surveillancevaartuigen vervangen door modernere schepen. We kijken continu vooruit, en innoveren – zo blijven we toekomstbestendig.”

* AIS: Automatic Identification System. Veel schepen zijn uitgerust met een AIS-transponder, die signalen uitzendt over onder meer de locatie en snelheid van het vaartuig.

De Kustwacht in een notendop
De Kustwacht is een samenwerkingsverband van de ministeries van Defensie, Justitie & Veiligheid, Financiën, Infrastructuur & Waterstaat, Landbouw, Natuurbeheer & Voedselkwaliteit en Economische Zaken & Klimaat. Belangrijke partners van de organisatie zijn onder meer de Koninklijke Nederlandse Redding Maatschappij, de havenbedrijven van Amsterdam en Rotterdam en het North Atlantic Coastguard Forum.

De taken van de Kustwacht liggen vooral op het vlak van dienstverlening en handhaving. Bij dienstverlening gaat het bijvoorbeeld om maritieme hulpverlening, opsporing en redding, rampen- en incidentenbestrijding, verkeersbegeleiding, vaarwegmarkering, verkeersonderzoek en opruiming van explosieven. Onder handhaving vallen bijvoorbeeld de algemene politietaak, douanetoezicht, visserijtoezicht, toezicht op het scheepvaartverkeer en grensbewaking.

Om de eenheid van de organisatie te benadrukken kregen onlangs alle boarding officers (medewerkers die aan boord van schepen gaan) een Kustwacht-uniform. Voorheen waren zij gekleed in het uniform van hun eigen dienst.

Deel dit bericht