Fraude op het witte doek

Wat doet de Nederlandse overheid tegen de illegale handel in beschermde flora en fauna? Bezoekers van het Fraude Film Festival werden uitgebreid geïnformeerd over de strijd tegen ‘wildlife crime’.

Voor het zevende jaar op rij werd onlangs het tweedaagse Fraude Film Festival (FFF) gehouden. De Douane was deze keer één van de sponsors van dit speciale evenement. Henriëtte Bongers – directeur van Douane Schiphol Cargo – legt uit waarom. “Dit is een prachtig podium om een breder publiek bewust te maken van wat wij allemaal doen voor de samenleving.”

Art deco theater Tuschinski in Amsterdam stond begin november even helemaal in het teken van list en bedrog – en de bestrijding daarvan. Bezoekers konden kiezen uit een breed scala aan documentaires en speelfilms over allerlei soorten fraude. “We staan er vaak niet zo bij stil, maar fraude komt op heel wat plekken voor: in de sport, binnen de kunstwereld, op het internet…”, vertelt Bongers. “Voor veel van die verschillende verschijningsvormen is er aandacht deze twee dagen. In dat opzicht is het programma dat hier te zien is echt een eye opener. Ook voor mij.”

Wildlife crime
Bongers was zeven jaar geleden werkzaam bij de Fiscale Inlichtingen- en Opsporingsdienst, vanaf het begin een van de drijvende krachten achter het FFF. “Als programmadirecteur Bestrijding Witwassen was ik aanwezig bij de eerste editie. Bepaalde mensen achter het festival ken ik nog steeds, en zij vroegen me dit jaar of de Douane misschien geïnteresseerd was om een bijdrage te leveren. Daar hadden wij wel oren naar.”

De Douane koos voor een duo-sponsorschap met de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit. Bongers: “Gezamenlijk hebben we een documentaire geselecteerd voor vertoning: Racing Extinction. Een indringende film over de wereldwijde gevolgen van de illegale handel in beschermde flora en fauna. In de aanpak daarvan hebben we beide een rol: de NVWA als opsporingsdienst en wij als toezichthouder. Een mooi onderwerp dus om samen voor het voetlicht te brengen. En ook een thema dat de brede maatschappelijke opdracht van de Douane benadrukt. Door alle berichten in de media over cocaïnevangsten denkt men misschien wel eens dat wij vooral van drugsbestrijding zijn. Maar we doen natuurlijk veel meer dan dat.”

De uitgekozen film liet goed zien welke kanten er zoal aan wildlife crime zitten, volgens Bongers. “Er werden bijvoorbeeld natuurbeschermers gevolgd, die heel gepassioneerd campagne voeren tegen bijvoorbeeld het stropen van haaienvinnen. En die met hun acties veel aandacht trekken en echt verandering in gang kunnen zetten. Maar we zagen ook een verarmde dorpsgemeenschap op een Aziatisch eiland, die geen andere bestaansbron had dan het jagen op met uitsterven bedreigde roggen. Zulke beelden zetten je wel aan het denken. Ik merkte dat de kijkers in de zaal onder de indruk waren.”

Huisarts-specialist
Mensen aan het denken zetten was ook wat Bongers zelf probeerde tijdens het festival. “Na de film zat ik in een panel, met de directeur Opsporing van de NVWA en een adviseur van het Wereld Natuur Fonds. Zo had ik de kans om met het publiek in gesprek te gaan en de aanwezigen te vertellen over ons werk, hoe we dat organiseren en wat we zoal tegenkomen. Bijvoorbeeld dat we vanaf 2018 ruim 500 bevindingen hebben gedaan op het gebied van Flora en Fauna, de meeste op Schiphol – zowel bij passagiers als in vracht. Dat we vooral beschermde planten aantreffen, gevolgd door vogels, reptielen en tropische houtsoorten. Dat we in de regio’s vraagbaken hebben: douaniers met enorm veel kennis van deze materie. En dat we dus heel nauw met de NVWA samenwerken, volgens het huisarts-specialist-model: wij in de eerste lijn, zij in de tweede.”

“Ook heb ik uitgelegd dat de smokkel van uitheemse planten en dieren een heel lucratieve business is – en daarom lastig in te dammen”, gaat Bongers verder. “Als je kijkt naar de omzetten die criminelen wereldwijd behalen, staan verdovende middelen op één, daarna komen wapens, dan mensenhandel, en vervolgens wildlife crime. Er gaat dus veel geld in om, en dat realiseert niet iedereen zich.”

Vertellen hoe het zit
Het is overigens niet alleen de georganiseerde misdaad die verboden flora en fauna de grens over brengt, zo hield Bongers de festivalgangers voor. “Ook gewone burgers doen dat soms, en vaak gebeurt het uit onwetendheid. Zo komt het geregeld voor dat reizigers van vakantie een orchidee meenemen. Ze hebben geen idee dat sommige van die planten op de CITES-lijst* staan – een overzicht van soorten die niet vrijelijk mogen worden verhandeld. Ook al omdat je bepaalde orchideeën gewoon hier in de supermarkt kunt kopen. En zo kan ik meer voorbeelden geven. Sinds de coronacrisis uitbrak, onderschept de Douane in post- en koerierszendingen heel wat meer medicijnen – of goederen die daarvoor moeten doorgaan – met daarin illegale plantenextracten. Veel mensen denken dat middelen met zulke bestanddelen helpen tegen een Covid19-besmetting, en bestellen ze online. Dat het verboden is om die producten de EU in te voeren, is nieuw voor ze.”

“Dat is waarom de Douane zo veel doet aan publieksvoorlichting over wat wel en niet mag”, zegt Bongers tot besluit. “Met spotjes op radio en tv over internetaankopen en foute vakantiesouvenirs, met de Douane Reizen App, met campagnes op de luchthavens. We willen niet enkel toezicht houden aan de achterkant, maar ook service verlenen aan de voorkant: burgers en bedrijven vertellen hoe de wet- en regelgeving in elkaar zit, zodat ze zich er makkelijker aan kunnen houden. Dat hebben we ook hier op het filmfestival weer gedaan. Hopelijk kunnen we op die manier bijdragen aan een eerlijkere en veiligere wereld.”

* CITES is de afkorting van ‘Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora’. Hieraan gekoppeld zijn verschillende lijsten of bijlagen waarop alle soorten dieren en planten staan vermeld die niet of slechts onder strikte voorwaarden mogen worden verhandeld.

 Klik hier om meer te lezen over het Fraude Film Festival. 

Deel dit bericht