Ogen in de lucht

Sinds kort zet de Douane drones in voor onder meer surveillancedoeleinden. De ‘blik van boven’ kan op veel plekken van meerwaarde zijn.

Onafzienbare duinenrijen, lappendekens van bedrijfsterreinen, containerterminals als uitgestrekte stalen doolhoven… Voor de Douane is het soms lastig toezichthouden in de Nederlandse kuststreken. Al rijden en lopen op heel wat plekken controleambtenaren rond, en al worden grote gebieden gecoverd door netwerken van camera’s. Daarom worden sinds kort ook onbemande luchtvaartuigjes met dag- en nachtkijkers ingezet – nu vooral in de Rotterdamse haven, straks in alle maritieme douaneregio’s en later wellicht in het hele land. Focus op het Douane Droneteam.

“Als Douane worden we geconfronteerd met allerlei smokkelmethodes”, vertelt Darko*, manager van het Douane Droneteam. “Zoals met zogenoemde insluipers: criminele figuren die overslagbedrijven binnendringen om verstopte drugszendingen uit binnenkomende containers te halen. Dit levert uiteraard veiligheidsrisico’s op, voor omstanders en voor dienstdoende douaniers. En er zit logistiek oponthoud aan vast, met alle gevolgen van dien voor handel en economie. Want voor onze collega’s ter plekke is het vaak tijdrovend om verdachte personen te lokaliseren. Vanaf de grond heb je immers maar beperkt zicht. Daarom dacht ik: hoe kunnen we dit soort locaties beter in het vizier krijgen? Het antwoord lag voor de hand: vanuit de lucht. En toen kwam ik al snel bij drones uit.”

Het luchtruim in
Darko diende zijn idee zo’n vier jaar geleden in bij de Coördinatiegroep Innovatie van de Douane, waar hij overigens zelf in zit – als themahouder Robotisering. “Toevalligerwijs kwam een collega uit de regio Groningen vrijwel gelijktijdig met hetzelfde idee. Ook in het noorden leefde de behoefte om het fysieke toezicht een impuls te geven. Het sterkte mij in de gedachte dat drones een welkome aanvulling zouden kunnen zijn op ons arsenaal aan handhavingsinstrumenten.”

Het MT Douane dacht er net zo over. Lang verhaal kort: Darko kreeg de kans om zijn plannen uit te werken, en zou ze uiteindelijk met succes van tekentafel naar praktijk brengen. “Daar was een multidisciplinaire aanpak voor nodig, want je legt heel wat stappen af van ontwerpfase tot implementatie. Je moet bijvoorbeeld piloten selecteren en opleiden, een aanbestedingstraject voor de drones doorlopen, een eigen operationeel handboek opstellen... En veel afstemmen met de Inspectie Leefomgeving & Transport, omdat je je als luchtvaartoperator in het luchtruim gaat begeven en dus aan allerlei regels dient te voldoen. Daarvoor moet je zelfs een luchtvaartorganisatie oprichten. Gelukkig hebben heel veel mensen van binnen en buiten de organisatie daarbij geholpen.” Het resultaat mag er zijn: een heus Douane Droneteam, uitgerust met de modernste apparatuur. Darko zelf geeft mede leiding aan de groep.

Haarscherpe beelden
De ervaringen met de vliegende camera’s zijn tot nu toe positief, aldus Darko. “We kunnen zowel ’s nachts als overdag prima waarnemen, en zien – zoals verwacht – meer dan voorheen. Dankzij de goede zoomfunctie zijn we in staat om ook van grote afstand haarscherpe beelden te maken. Ook belangrijk: je bent zelf ver weg, dus zo goed als onzichtbaar. Dat is niet alleen handig als je aan het surveilleren bent, maar net zo goed als je bijvoorbeeld verkenningswerk uitvoert. Ons team wordt namelijk ook wel eens ingezet bij een aanhouding door onze collega’s van het Team Bijzondere Bijstand.”

De gemaakte beelden worden opgenomen volgens een vast protocol, afgestemd met andere overheidspartijen. “Alles wat ‘conform’ is wordt weer verwijderd, opnames waarop verdachte zaken of een ‘heterdaad’ te zien zijn worden bewaard voor eventuele bewijsvoering”, legt Darko uit. “Mochten er toevallig gezichten of silhouetten van omstanders zijn vastgelegd, dan worden die geblurd of op een andere manier onherkenbaar gemaakt. De rechten en privacy van burgers zijn dus gewaarborgd.”

Meerwaarde
De drone heeft zich in korte tijd bewezen als een nuttig hulpmiddel bij toezicht en opsporing. Binnen Douane Rotterdam Haven worden nog meer medewerkers opgeleid tot piloot, terwijl ook in elke van de andere maritieme regio’s – Groningen, Amsterdam en Breda – collega’s hun brevet gaan halen. “Ook daar zijn we dus bezig met het formeren van droneteams”, vertelt Darko. “En we denken erover om eventueel over het hele land deze units op te zetten. De bird’s eye view kan immers overal van meerwaarde zijn voor het douanewerk.”

* Om de privacy van douanemedewerkers in kritische processen te waarborgen gebruikt ‘Douane inZicht’ geen achternamen.

Strenge selectie, gedegen opleiding
De Douane haalt kandidaten voor de taak van drone-piloot uit het bewapende fysieke toezicht. Zij worden zorgvuldig geselecteerd. Tijdens een uitgebreid assessment wordt onder meer bezien of zij een goede hand-oog-coördinatie hebben, nauwgezet procedures kunnen volgen en verantwoord met de kostbare en kwetsbare apparatuur omgaan. De aspirant-vliegers worden medisch gekeurd en volgen een intensieve opleiding – bestaande uit een theorie- en een praktijkgedeelte. Daarna doorlopen zij een interne training en een radiotelefonie-opleiding, om te kunnen communiceren met de luchtverkeersleiding. En omdat die communicatie volledig in het Engels verloopt, moeten zij ook nog een taaltoets doen. Als zij eenmaal hun brevet hebben, moeten de piloten jaarlijks een minimum aantal vlieguren halen om het te behouden. En elke zes maanden een examen afleggen, waarbij hun theoretische, procedurele en praktijkkennis wordt getoetst.

Deel dit bericht