“Nucleaire detectie is als speuren naar een speld in de hooiberg”

Stralingsdeskundige René de Goede weet alles van het douanetoezicht op naleving van de Kernenergiewet.

In opdracht van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat houdt de Douane toezicht op naleving van de Kernenergiewet. Stralingsdeskundige René de Goede verklaart waarom. “Dagelijks gaan wel een paar honderd keer de alarmen af.”

“Radioactiviteit houdt in dat materiaal spontaan ioniserende straling uitzendt”, legt De Goede uit. “Die voel, zie en ruik je niet, maar krijg je er teveel van, dan kun je er ernstig ziek van worden en eraan overlijden. Om de samenleving te beschermen tegen de schadelijke gevolgen van straling kennen wij de Kernenergiewet. In ons land ligt de verantwoordelijkheid voor het zogenoemde stralingshygiënebeleid bij de Autoriteit Nucleaire Veiligheid en Stralingsbescherming. Dat is een van de convenantpartners van de Douane: in opdracht van de ANVS controleren wij inkomende en uitgaande zee- en luchtvracht op de aanwezigheid van verboden radioactieve stoffen. In de Rotterdamse haven en op Schiphol zijn hiertoe op strategische plekken ringen van nucleaire detectiepoorten aangelegd. Bovendien beschikken we op beide mainports over mobiele voertuigen om stralingsbronnen in logistieke stromen op te sporen. Alle douaniers die in dit proces werken – plus de collega’s die met detectieapparatuur vervoermiddelen en goederenzendingen doorlichten op zoek naar clandestiene waar – zijn opgeleid als toezichthoudend medewerker stralingsbescherming. Daarnaast telt onze dienst twee man die hebben doorgeleerd voor stralingsdeskundige, van wie ik er een ben.”

“Jaarlijks passeren miljoenen containers de poorten, en gemiddeld gaan elke dag wel een paar honderd keer de alarmen af. In misschien wel 99,99 procent van de gevallen zijn die alarmen te verklaren en onschuldig, en is geen nadere actie vereist. Er zijn namelijk heel veel goederen die van nature een lage, acceptabele dosis straling afgeven, zoals porselein en kattengrit. Dat noemen we NORMs – oftewel natural occuring radioactive materials. Ook deze geven een alarm bij de gevoelige detectieapparatuur die de Douane gebruikt. Komt het gemeten stralingsniveau boven een bepaalde drempel, dan kunnen dit soort materialen melding- of vergunningplichtig zijn. Als wij dergelijke goederen aantreffen, dan zetten we ze stop en schakelen we direct de collega’s van de ANVS in. Zij komen dan doorgaans on site om zelf metingen te doen en monsters te nemen, en voeren vervolgens soms ruggenspraak met het RIVM.”

“Een groot risico vormen nucleaire materialen, die dan ook aan de grens moeten worden gestopt. Denk aan stoffen waarmee kernwapens gemaakt kunnen worden, maar ook aan niet-natuurlijke – illegale – radioactieve bronnen. Die laatste komen we met enige regelmaat tegen in ladingen metaalschroot. Bij zeer hoge stralingsniveaus is er dan een direct gevaar voor personen. In zo’n geval treft de Douane in samenspraak met de ANVS maatregelen, zoals het afzetten van een veilige zone met waarschuwingslinten.”

“De ANVS-inspecteurs bepalen uiteindelijk wat er met een stopgezette partij gebeurt. Daarbij zijn er drie opties. De eerste is dat de zending wordt teruggestuurd naar het land van herkomst – als radioactief transport, met alle benodigde papieren. Een tweede mogelijkheid, is dat de eigenaar van de goederen een andere, wel toegestane toepassing voor zijn product kiest en daarvoor een vergunning aanvraagt bij de ANVS. En ten slotte kan het voorkomen dat er geen andere keuze rest dan de goederen te laten afvoeren naar de COVRA, de Centrale Organisatie voor Radioactief Afval. Dat is de relatief duurste oplossing. Als het even kan, zal de ANVS de kosten verhalen op het betrokken bedrijf.”

Dit interview werd eerder gepubliceerd in het jaaroverzicht ‘Douane Nederland in 2019’.

Navigeer verder en lees ook ‘Stralend schroot zorgt voor opschudding’.

Deel dit bericht