Grensverleggend: innoveren onder de motorkap

De afgelopen jaren heeft de Douane tal van activiteiten ontplooid om zijn toekomstvisie ‘Grensverleggend’ handen en voeten te geven. ‘Douane inZicht’ vertelt u alles over de recente vorderingen.

Honderd procent toezicht houden op de aldoor groeiende goederenstromen – dat is de uitdagende opdracht waarvoor de Douane staat. Onder het motto ‘Grensverleggend’ zette de organisatie in 2014 een stip op de horizon: een vernieuwende, slimme manier van werken, gericht op een passende balans tussen handhaving en handelsfacilitatie. De afgelopen jaren zijn tal van activiteiten ontplooid om deze visie handen en voeten te geven. Een – soms moeizame – ontwikkeling waarin de dienst ook het bedrijfsleven nadrukkelijk wil meenemen.

Op donderdag 20 juni togen tientallen vertegenwoordigers van belangenorganisaties voor handel en logistiek naar Den Haag, voor een themadag bij VNO-NCW – georganiseerd door de Douane, en geheel in het teken van Grensverleggend. “Onder deze vlag hebben wij inmiddels vele zaken in gang gezet,”, zegt directeur Handhaving Bert Wiersema. “Zoals op het terrein van onze controleaanpak, ons systeemgericht toezicht, scan- en sensortechnologieën en het ontsluiten en gebruiken van data. Maar deze innovatieve processen spelen zich vooral af onder de motorkap; zeker de buitenwereld – inclusief onze klanten – heeft er nauwelijks zicht op. Terwijl we deze beweging toch ook ten faveure van het bedrijfsleven zijn gestart.”

“Met Grensverleggend hebben wij een toekomstbeeld geschetst, en we zetten voortdurend concrete stappen in die richting”, vervolgt Wiersema. “We zijn niet altijd even tevreden over het tempo waarmee dat gaat, en ook bij handel en logistiek bespeuren we soms enig ongeduld. Het blijkt vaak nog niet zo makkelijk om de slag van de tekentafel naar de uitvoeringspraktijk van de Douane te maken. Dat is ook wel verklaarbaar. Aan de ene kant werk je aan allerlei onderzoeken en pilotprojecten, met je blik soms vele jaren vooruit. Aan de andere kant is onze dienst nu eenmaal een operationele handhavingsdienst, die staat opgesteld om in het hier en nu toezicht te houden. Dat wringt wel eens. Maar we boeken zeker progressie. Denk bijvoorbeeld aan de komst van de vooraf-aangifte in AGS voor goederen ten invoer, waarmee in technische zin douaneformaliteiten al vóór aankomst van de zending kunnen worden vervuld.”

Gelaagde handhaving
“Het visiedocument Grensverleggend is overigens geen blauwdruk, maar eerder een kompas waarmee de Douane aankoerst op een beoogde, ideale situatie”, legt Hoofd handelsrelaties Frank Heijmann uit. “Centraal staat een model van gelaagde handhaving: afhankelijk van onze kennis van goederen, actoren en handelsketens zetten we verschillende handhavingsmethoden in. Met als gevolg minder ingrijpende interventies in de logistiek bij betrouwbare bedrijven, en meer controles bij onbekende ondernemers. Hiertoe verdelen we het goederenverkeer onder in drie stromen. Bij de eerste – de blauwe goederenstroom voor onbekende ondernemers – controleert onze dienst in principe aan de grens, op basis van risicoselectie en -analyse. Bij de groene goederenstroom voor bewezen compliante marktdeelnemers doen we waarnemingen – waar mogelijk buiten het logistieke proces – om de juistheid van het handelen van een onderneming te toetsen. Bij de gele goederenstroom ten slotte werken we aan het veilig maken van complete logistieke ketens, mede gebaseerd op het geautomatiseerd uitwisselen van alle vormen van controle-informatie binnen zo’n keten. In dit verband spreken we wel van smart & secure trade lanes.”

“Het onderscheid in blauwe, groene en gele goederenstromen is in feite een visualisatie van denkbeelden die al langer ons handelen bepalen”, gaat Heijmann verder. “Zaken als risicogericht werken, werken op basis van bewezen betrouwbaarheid, en klanten de aandacht geven die ze verdienen. Essentieel in dit verhaal is zoals gezegd vooral de kwaliteit en betrouwbaarheid van de beschikbare informatie over goederen, marktpartijen en logistieke ketens. Wanneer wij niet weten welke ondernemer er achter een zending zit, dan is het logisch om die goederen aan de grens te controleren. Maar in andere gevallen hebben we behalve goedereninformatie wel ook gegevens over de ondernemer in kwestie. En als die aantonen dat zo’n bedrijf als bewezen betrouwbaar kan worden bestempeld, kunnen we het toezicht op die goederenstroom op een andere manier inrichten.”

Juiste balans
Met gelaagde handhaving streeft de Douane een optimaal evenwicht tussen toezicht en handelsfacilitatie na. Doel is de administratieve lasten- en inspectiedruk en het logistiek oponthoud voor handel en industrie tot een minimum te beperken. Heijmann: “We hebben het bedrijfsleven gevraagd waarmee wij hen nu precies van dienst kunnen zijn. Daaruit kwamen drie zaken naar voren (zie ook kader, red.). Om te beginnen: richt douanecontroles in op logische plekken en momenten in de logistieke keten, en waar mogelijk daarbuiten. Als tweede: stem de controles en procedures van de verschillende inspectiediensten op elkaar af. En ten derde: steun zoveel mogelijk op de mechanismen van de interne beheersingssystemen van bedrijven, en de garanties die deze bieden.”

“Wat dit laatste betreft, zijn er zeker mogelijkheden. Kijk bijvoorbeeld naar de farmaceutische sector. Geneesmiddelenproducenten hebben gezien hun commerciële belangen talloze waarborgen ingebouwd in hun bedrijfsprocessen. Eén van de redenen hiervoor is dat afnemers van deze industrie zeer hoge kwaliteitseisen stellen aan het transport van medicijnen. Van die strenge criteria kan de Douane gebruikmaken in zijn controleaanpak.”

Volledig gereviseerd
Vanzelfsprekend werd tijdens de themadag bij VNO-NCW regelmatig de vraag gesteld wanneer de ‘grensverleggende’ innovaties zichtbaarder worden in de dagelijkse praktijk. Wiersema: “Die vraag van ondernemers is terecht. Mijn antwoord is dat veel vernieuwing al op een haast organische wijze z’n weg heeft gevonden naar het operationele werk van de Douane. En die ontwikkeling zet door. Als wij na verloop van tijd naar onze organisatie kijken, zullen we zien dat de motor vrijwel volledig is gereviseerd. En belangrijker nog: dat onze dienst zich smart and smooth door het goederenverkeer beweegt. Maar voor die tijd hebben we zeker nog veel werk te doen.”

Dit nummer van ‘Douane inZicht’ is grotendeels gewijd aan de toekomstvisie Grensverleggend. In een reeks artikelen leest u over onder meer ontwikkelingen in de blauwe, groene en gele goederenstromen, en de inspanningen van de Douane op het vlak van sociale innovatie.

Drie pijlers
In het kader van Grensverleggend zijn zaken benoemd die voor het gehele bedrijfsleven van belang zijn, en die zijn bekrachtigd door het Overleg Douane Bedrijfsleven (ODB):

  1. Pushing control out of the border. Goedereninspecties worden ingericht op logische momenten en plekken in de handelsketen. Bij betrouwbare verladers kan het toezicht bijvoorbeeld worden uitgeoefend tijdens het uitpakken van de vracht in plaats van aan de grens. En bij betrouwbare ketens kan de Douane controlegegevens van vertrek hergebruiken.
  2. Coordinated border management. Verschillende inspectiediensten stemmen hun controles op elkaar af, en voeren deze interventies uit op dezelfde plek en in hetzelfde tijdsbestek (one-stop-shop). De benodigde data voor deze diensten kunnen eenmalig worden aangeleverd, en er volgt één, gezamenlijke terugmelding (Single Window).
  3. System-based approach. Waar mogelijk maakt de Douane gebruik van de interne beheersingssystemen en controlemechanismen die bedrijven zelf hebben ingericht.

Deel dit bericht