“Geen tolerantie voor misstanden in horeca en detailhandel”

Douanier Gerard Klaver en HEIT-coördinator Heidie Pols over de aanpak van niet-reguliere buurtsupers in Den Haag. “Vaak is bij dit soort winkels van alles mis.”

Al sinds de oprichting van het Haags Economisch Interventie Team (HEIT), ruim vijftien jaar geleden, is de Douane een vaste waarde binnen dit regionale samenwerkingsverband. Een van de actuele speerpunten is het toezicht op accijnsverkooppunten (AVP’s), en dan met name buurtsupers die tal van regels met voeten treden. Behalve sjoemelende zelfstandigen blijken grote criminele netwerken actief in deze wereld van illegale drank en tabak.

“Het HEIT bestrijdt ondermijning in de breedste zin des woords”, vertelt coördinator Heidie Pols. “We zijn ruim dertig man sterk en actief in de hele regio. Jaarlijks verricht ons team honderden integrale bedrijfscontroles in sectoren als de horeca en de detailhandel. We pakken zoveel mogelijk misstanden tegelijk aan: van oneerlijke concurrentie en uitkeringsfraude tot uitbuiting en mensenhandel. Daartoe gaan we op pad met partners als Douane, politie, UWV en de inspectie SZW. Uitgangspunt is dat de controle voor tenminste drie van die partijen interessant moet zijn. Overigens dragen zij ook zelf signalen aan. Het was de Douane die de specifieke problematiek rond accijnsontduiking bij AVP’s onder onze aandacht bracht.”

Koopwaar voor de bühne
“Jaarlijks controleert onze dienst landelijk 2.700 AVP’s. In ruim twintig procent van de gevallen zijn er bevindingen, in een paar regio’s ligt het correctiepercentage rond de dertig procent”, stelt Gerard Klaver, handhavingsregisseur Accijns bij de Douane. “De HEIT-acties waarin we samen optrekken richten zich voornamelijk op niet-reguliere buurtsupers. Daarbij moet je denken aan winkeltjes gespecialiseerd in de verkoop van producten uit het – vaak Oost-Europese – land van herkomst van hun klanten, waaronder wodka en sigaretten. Bij tabaksproducten is het redelijk eenvoudig: het ontbreken van een Nederlands accijnszegel of de aanwezigheid van een vals zegel betekent dat ze niet in de Nederlandse heffing zijn betrokken. Drank is een wat lastiger verhaal, want flessen vereisen niet zo’n zegel. Intussen moet men wel kunnen aantonen dat er Nederlandse accijns voor is betaald. Vaak slaat men kleine hoeveelheden drank in bij een importeur, om bij controle een factuur te kunnen overleggen – ook al is er dan geen match met de voorraad. Die officiële producten zijn doorgaans puur bestemd voor de bühne; onder de toonbank wordt van alles verkocht.”

Veelomvattend probleem
“Er gaan miljoenen om in deze zwarte handel, die bonafide ondernemers uit de markt drukt”, weet Pols. “Sommige eigenaren vertellen er niet uit te kunnen stappen, omdat ze met alleen de verkoop van legale producten niet kunnen overleven. En doorgaans is er nog veel meer mis. We treffen personeel aan dat een werkloosheidsuitkering heeft, soms ook illegalen. Er is zonder toestemming uitgebouwd. Veelal ontbreekt ook de vereiste aparte ruimte – met onder meer een eigen kassa – voor de verkoop van sterke drank.”

Klaver: “Schijnbeheer – waarbij een winkel niet wordt geëxploiteerd door de ondernemer op wiens naam het bedrijf staat – lijkt eerder regel dan uitzondering. Achter die buurtsuper die stelselmatig de wet overtreedt, zit vaak een Arabische of Aziatische achtergrond. We zijn samen met de FIOD een groot crimineel netwerk op het spoor gekomen dat zich vermoedelijk bezighoudt met de financiering van terrorisme in het Midden-Oosten. En het probleem wordt alleen maar groter. In 2018 hebben Douane en FIOD in het zuiden van Nederland een loods met daarin zeventien miljoen sigaretten opgerold. Van daaruit reed dagelijks een bestelbus met één miljoen sigaretten naar Den Haag – die hebben we van de weg gehaald.”

Steeds sluwer
“Met integrale controles laat je als overheid zien dat je zulke misstanden niet tolereert”, stelt Pols. “We komen altijd met een groot team, waaronder enkele politiemensen. En we bereiden ons goed voor, bijvoorbeeld door veel informatie over het betreffende pand te verzamelen. De winkel blijft gesloten tijdens de controle – voor ieders veiligheid, en om onder meer douaniers alle gelegenheid te geven om te zoeken.”

Klaver: “In bijna al dit soort winkels treffen we verborgen ruimtes aan – onder werkbanken, in stellingen, achter plafondplaten… Daarin zijn bijvoorbeeld namaaksigaretten verstopt. Met handscans en tabakshonden proberen we die voorraden op te sporen, maar dat is niet altijd even makkelijk. Onlangs vonden we een geheime bergplaats, waar we bij een eerdere controle al eens vergeefs naar hadden gezocht. Ons geluk was dat de uitbaters nu de deur op een kier hadden laten staan. Het was een ingenieus elektrisch systeem, dat je bediende door met een pen de kop van een schroef in te drukken.”

“We hebben nog nooit een criminele branche gezien die zich zó snel wist aan te passen na controleacties”, vertelt Pols. “Toen ze doorkregen dat wij interesse hadden in de lege tabaksdozen die ze op straat achterlieten, verwijderden ze voortaan de stickers. Weer later zette men helemaal geen afval meer aan de weg.”

Meer slagkracht
Klaver: “Onze aanpak werkt, maar tegelijkertijd blijft het een voortdurende wedloop. Daarom gaan we onze handhaving nog effectiever inzetten. Want hoe nuttig het ook is om sigaretten en drank in beslag te nemen, uiteindelijk wil je het netwerk erachter blootleggen. Voor 2019 staan daarom vijfhonderd controles op de aanvoerketen van de AVP’s gepland. Bovendien: als straks de Tabak- en Rookwarenwet is aangepast, wordt het mogelijk een extra boete uit te schrijven – bovenop onze boete met naheffing voor niet-betaalde accijnzen. Er komt namelijk een Europese richtlijn die stelt dat tabaksproducten moeten zijn voorzien van een unieke identificatiemarkering plus een niet-vervalsbaar veiligheidskenmerk. Dat geeft ons meer slagkracht.”

De samenwerking met het HEIT staat als een huis, benadrukt Klaver. “Toch zijn we onze krachten nóg meer aan het bundelen – met het bonafide bedrijfsleven, met diensten als FIOD, Belastingdienst en NVWA. Met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten gaan we kijken of het bestuursrecht extra mogelijkheden biedt om ‘foute’ AVP’s aan te pakken. Kunnen we bijvoorbeeld op grond van heling – we treffen vaak gestolen spullen aan – een pand sluiten? Inmiddels werken we niet alleen in Den Haag steeds beter samen, maar ook in steden als Rotterdam en Amsterdam. En evengoed buiten de Randstad, zoals in Enschede. Dat is hard nodig, want dit probleem speelt in heel Nederland.”

Dit artikel verscheen ook in het jaaroverzicht Douane Nederland in 2018.

Deel dit bericht