“Nieuwe regels helpen strijd tegen illegale rookwaar”

Tabakswaar is niet gezond, maar moet wel voldoen aan wettelijke eisen. Evelien de Boer (VWS) en Beppie Schoute Oud (Douane) over nieuwe mogelijkheden om de namaaksigaret te bestrijden.

Op grond van de Europese Tabaksproductenrichtlijn dient vanaf 20 mei 2019 elk pakje sigaretten en shag te zijn voorzien van een veiligheidskenmerk en een unieke identificatiemarkering. De maatregelen moeten de bestrijding van smokkel van illegale rookwaar makkelijker maken. Het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, verantwoordelijk voor de implementatie, zoekt voor de handhaving de samenwerking met de Douane. Mooie bijkomstigheid is dat het bestaande accijnszegel van de Douane geheel voldoet aan de EU-eisen en kan dienen als veiligheidskenmerk.

“Wij konden al goed uit de voeten met de accijnswetgeving”, zegt douanemedewerker Beppie Schoute Oud (rechts op de foto). “Op basis daarvan verrichten we controles op rookwaren, kunnen we namaak bestrijden en accijns innen. Het is mooi dat de Europese Tabaksproductenrichtlijnons een extra controlemogelijkheid verschaft, en de optie om een hogere boete op te leggen. Ook bieden de nieuwe maatregelen een consumentenwaarborg. Want hoewel legale tabaksproducten niet gezond zijn, voldoen ze wél aan alle wettelijke EU-eisen.”

Nauwkeurig omschreven eisen
Evelien de Boer van VWS (links op de foto): “De Europese Tabaksproductenrichtlijn, die dateert van 2014, bestaat uit meerdere voorschriften. Verschillende daarvan, zoals verplichte gezondheidswaarschuwingen op verpakkingen en een verbod op sigaretten en shag met aroma’s, zijn al sinds 2016 van kracht. Dat geldt echter niet voor de artikelen die in het teken staan van het terugdringen van de illegale handel. Zoals de eind 2017 uitgevaardigde Europese uitvoeringsverordening 2018/574 en het uitvoeringsbesluit 2018/576. Vooralsnog gaan de nieuwe Europese regels vanaf 20 mei gelden voor sigaretten en shag, en vanaf 20 mei 2024 voor alle andere tabaksproducten, waaronder sigaren en waterpijptabak. In Nederland geldt dat vanaf 20 mei aanstaande alle verpakkingseenheden kunnen worden voorzien van een unieke identificatiemarkering en een onvervalsbaar veiligheidskenmerkzegel – kortweg VHK-zegel. Er is nauwkeurig omschreven aan welke eisen deze twee dienen te voldoen, en wanneer ze moeten worden aangebracht. Als individuele lidstaat ben je vrij te beslissen met wie je een contract afsluit voor het leveren van de unieke identificatiemarkeringen. En hoe je de handhaving inricht. Er komt geen overkoepelend Europees systeem dat daarvoor zorg draagt.”

Alle bewegingen vastgelegd
“Het exacte uiterlijk van de unieke identificatiemarkering, die deel uitmaakt van een track en trace-systeem, is nog niet bekend”, weet Schoute Oud. “Er zijn verschillende formats denkbaar, zoals een barcode, QR-code of een hologram. Vergelijk het met een postpakketje, dat van afzender tot geadresseerde wordt gemonitord. In het geval van zo’n verpakkingseenheid worden basisgegevens vastgelegd, zoals de naam van de fabrikant en het serienummer van de machine die de sigaretten produceert. Vervolgens legt iedereen die bij het verhandelen van de tabak is betrokken, van transporteur tot eventuele opslaglocatie, zijn eigen stap in het logistieke proces vast met behulp van een handscanner. Alleen het eindstation – de sigarenboer op de hoek bijvoorbeeld – hoeft niets meer te registreren.”

Zorgen wegnemen
De Boer: “Vanuit de tabaksindustrie was er aanvankelijk de nodige weerstand. Wie ging die codes verzorgen? Wat zou het allemaal gaan kosten? En waar werden alle gegevens over logistieke ketens opgeslagen? Ik kan me voorstellen dat je als fabrikant wat zenuwachtig wordt, als je bij het naderen van de Brusselse deadline nog niet precies weet waar je aan toe bent. We hebben geprobeerd die onzekerheid zo veel mogelijk weg te nemen. Als Nederlandse overheid zijn we echter gebonden aan artikel 5.3 van het kaderverdrag van de World Health Organization inzake tabaksontmoediging. Dit stelt eisen aan onze communicatie met de tabaksindustrie. We informeren de industrie alleen over de manier waarop we de Europese Tabaksproductenrichtlijn gaan implementeren, en vertellen dat bedrijven hun processen daarop kunnen inrichten. Zo konden we in februari dit jaar communiceren dat VWS IT-specialist Atos heeft aangewezen als partij bij wie producenten en importeurs de benodigde identificatiecodes rechtstreeks kunnen aanvragen. Het bedrijf is snel van start gegaan. Ze hebben een voorlichtingsbijeenkomst voor de tabaksindustrie georganiseerd en komen binnenkort met een eigen informatiesite. In Brussel wordt een datawarehouse ondergebracht, waar lidstaten desgewenst gegevens uit kunnen halen voor hun toezicht. Daarnaast heeft VWS een aparte website over dit onderwerp ingericht op Rijksoverheid.nl.”

Ook Schoute Oud begrijpt dat de markt graag wat eerder helderheid had willen hebben. “Maar veel sneller hadden we alle spelers niet kunnen informeren. Hoewel de Tabaksproductenrichtlijn al langer bestaat, dateren de uitvoeringsverordening en het uitvoeringsbesluit van eind 2017. Aan de hand daarvan kun je pas concrete oplossingen gaan bedenken. Bovendien was er in Brussel niet direct consensus tussen de lidstaten over alle ins en outs, om allerlei redenen. Zo produceert het ene land meer tabak dan het andere. Maar de EU heeft het goed opgepakt, door diverse webinars en bijeenkomsten te organiseren voor de industrie over de komende veranderingen.”

Aansluiten bij bestaande oplossing
Dan het accijnszegel. “Dat telt een aantal voorgeschreven kenmerken –­ zichtbare, onzichtbare en een semi-zichtbare, vervaardigd door specialisten”, vertelt Schoute Oud. “De exacte specificaties zijn natuurlijk geheim. Tot nu toe zijn er geen vervalsingen opgedoken, enkele onbeholpen kopieën daargelaten. Het is een gedegen product, dat geheel voldoet aan de Tabaksproductenrichtlijn, en waarmee je 90 procent van de markt afdekt. Taxfree winkels zijn goed voor de overige 10 procent. De tabakswaren die je daar kunt kopen, vereisen namelijk geen accijnszegel. Maar ook op dat vlak konden we iets voor VWS betekenen.”

De Boer: “Inhoudelijk lijkt het VHK-zegel voor taxfree shops sterk op het accijnszegel. De Douane had de benodigde expertise in huis, dus was 1 plus 1 al snel 2. Je kijkt bij zo’n wetgevingstraject met een pittige deadline­­­ bij voorkeur of je kunt aansluiten bij bestaande oplossingen. Overigens moet dat VHK-zegel wel duidelijk te onderscheiden zijn van het gewone accijnszegel, onder meer qua kleur. Verder moeten tabaksproducenten en importeurs die ze willen gebruiken eerst bij ons toestemming aanvragen via een digitaal formulier. We zorgen er dus voor dat op 20 mei een onvervalsbaar veiligheidskenmerk en een unieke identificatiemarkering beschikbaar zijn. Bij vragen kunnen fabrikanten altijd bij VWS terecht. Al met al hebben we in korte tijd best veel stappen gezet.”

Dit artikel verscheen ook in het jaaroverzicht Douane Nederland in 2018.

Deel dit bericht