Onze man in Moskou

Maak kennis met Bernard Klappe, onze douane-attaché in Rusland. “Aan weerszijden zijn we gebaat bij intensieve samenwerking en een betere logistiek.”

Dik twee jaar inmiddels is Bernard Klappe als douane-attaché gestationeerd in Rusland. Halverwege zijn termijn vertelt hij hoe hij zich er inzet voor een betere logistiek, met inachtneming van de economische sancties van de EU tegen zijn gastland. “De raakvlakken in beleid en de vertrouwensband vormen een goede basis voor samenwerking.”

De eerste contacten legde Klappe nog vóór zijn voorganger aantrad. “We schrijven dan 2009. Ik was net een jaar werkzaam als douane-attaché in Polen – een post die inmiddels is gesloten – en bezocht zo eens in de maand ook Moskou. Destijds hadden de Nederlandse en Russische douanediensten wel een verdrag gesloten, maar van intensieve samenwerking was nog geen sprake. Door de aangetrokken Russische economie kwam daarin een kentering en zag onze overheid dat er een meerwaarde was voor de BV Nederland. Beide partijen zouden bovendien baat hebben bij een betere logistiek.”

En zo geschiedde. “In 2011 toog mijn collega naar Moskou”, gaat Klappe verder. “Want om zo’n intensieve samenwerking te kunnen opbouwen met een land als Rusland is directe aanwezigheid onontbeerlijk. Dat lukt niet met een paar telefoontjes of een maandelijks bezoek vanuit Polen. Je moet langzaam het vertrouwen winnen van je counterparts en geregeld met elkaar om de tafel zitten. Je moet openstaan voor je Russische collega én open zijn over jezelf. Men wil weten wat je van Moskou vindt, of je het hier naar je zin hebt, alleen bent of met familie. Toen ik vijf jaar later attaché werd, gold voor mij hetzelfde. Overigens helpt het wel dat je deel uitmaakt van de wereldwijde douanefamilie – dat schept een band.”

Geduldig en flexibel
Wat ook helpt, is het besef dat Rusland fundamenteel verschilt van Nederland, aldus Klappe. “Alleen de schaal al. Er werken hier zo’n 60.000 douaneambtenaren. Vanaf Moskou is het negen uur vliegen naar Vladivostok – en dan zit je nog steeds in hetzelfde land. Of neem de grote parade op 9 mei, de Dag van de Grote Overwinning. Als je dan het massale publiek ziet, en hoe enthousiast de mensen langs de kant staan te roepen… dat maak je in Nederland niet snel mee.”

Om in Rusland te kunnen werken moet je ook geduldig en flexibel zijn. “Een werkbezoek bijvoorbeeld aan de haven van Sint Petersburg – een interessante plek omdat daar veel vracht uit Rotterdam arriveert – vergt een officieel verzoek. Dat moet je minstens vier weken van tevoren indienen, een antwoord komt doorgaans pas een week voor de beoogde datum. Doordat het informele contact goed is, kunnen we vooraf informeren of er zicht is op toestemming. Dat betekent overigens niet dat je een definitief ‘ja’ te horen krijgt. Eerder iets van: ‘Ik heb niks negatiefs gehoord, dus je kunt ervan uitgaan dat…’ Of: ‘We wachten nog op de laatste handtekening’. En zo werkt het op alle niveaus. Even lunchen met een Russische douanecollega? Dat kan alleen met de formele toestemming van zijn baas.”

Vlottere handelsstroom
“Onze voornaamste contacten binnen de Russische douane zijn het Customs Cooporation Department en het Center for Enforcement”, vervolgt de attaché. “Die twee zijn goed gestructureerd, met vaste aanspreekpunten. Bij de samenwerking ligt de focus op versterking van controle en handhaving, door onder meer het uitwisselen van risicosignalen en -analyses – op een 24/7-basis – en het delen van best practices. Daarmee kunnen we uiteindelijk het bonafide bedrijfsleven beter faciliteren.”

“Toen ik hier in 2016 arriveerde, trof ik een dienst die midden in een moderniseringsslag zat en in zijn  denken meer en meer richting de onze bewoog”, vertelt Klappe. “Inmiddels was het besef geland dat het nodig is bedrijven niet alleen te controleren maar ook te faciliteren. De 100-procentcontrole was losgelaten. Het percentage fysieke controles bedraagt nu tussen de 5 en 10 procent; men heeft dus duidelijk stappen gezet die bijdragen aan een vlottere handelsstroom. Ook experimenteert de Russische douane voorzichtig met een vorm van direct overleg met het bedrijfsleven, zo kon ik onlangs zelf constateren tijdens een bezoek aan Vladivostok. Net als Rotterdam heeft die havenstad een port system waarin bedrijven voor aankomst informatie kunnen aanleveren. Verder is men hier vrij ver op het gebied van risk management, zeker als het aankomt op douanewaarde – in Rusland een belangrijk onderdeel van de belastinginning. Als de douanewaarde klopt, weet je immers zeker dat je de juiste hoeveelheid belasting binnenkrijgt. En import- en exportheffingen zijn goed voor 40 tot 50 procent van het BNP, mede dankzij de hoeveelheid olie- en gasaccijnzen. Bovendien liggen de tarieven hoger dan binnen de EU.”

Slim snuffelen
De raakvlakken in douanebeleid en de opgebouwde vertrouwensband vormen een goede basis, stelt Klappe: “Je kijkt waar je samen kunt optrekken, wie waar last van heeft.” Lachend: “Bij de Douane zijn we goed in distributie, maar dat moet natuurlijk niet voor álle producten gelden. Waar we in Nederland kampen met illegale sigaretten en geldsmokkel uit Rusland, is voor het Center for Enforcement de bestrijding van synthetische drugs die via Duitsland en Nederland binnenkomen topprioriteit. Nu zijn tien pilletjes in een brief wat lastiger te onderscheppen dan een container met honderd kilo harddrugs. Toch vinden de Russen het net zo belangrijk om die tien pilletjes tegen te houden. En dan wijst men soms naar Duitsland. Kunnen wij niet net als onze oosterburen er wat steviger ingaan? Je legt dan uit waarom je andermans aanpak niet één op één kunt kopiëren. Dat Duitsland een afwijkend rechtssysteem kent, en dat de douane daar anders is ingericht. En je nodigt eens een Russische delegatie uit op Schiphol Cargo, laat de bezoekers het Joint Inspection Center zien, en hoe het in de haven van Rotterdam werkt. Op die manier kweek je begrip en maak je duidelijk dat je de problemen wel degelijk serieus neemt.”

Hoe krijgt die samenwerking concreet gestalte? “Rusland en Nederland zijn bezig met een Joint Action Plan dat meerdere thema’s bestrijkt, waaronder training, risk management en de controle op invoer”, legt Klappe uit. “Hanteren we bijvoorbeeld dezelfde begrippen en criteria op het gebied van risicoanalyse? Het plan voorziet ook in het uitwisselen van best practices, bijvoorbeeld aangaande de inzet van speurhonden. Beide landen zijn bezig met ‘remote geurdetectie’, een techniek waarbij lucht uit een container wordt gezogen en in een potje belandt. Een speurhond hoeft alleen aan dat potje te ruiken en geen hele container te besnuffelen, waardoor hij meer containers in minder tijd kan doen. Verder hopen we dat eind oktober een Memorandum of Understanding wordt ondertekend voor een kleinschalige pilot met de luchthavens Schiphol Cargo en Cargo Sheremetyevo in Moskou. Die voorziet in een vorm van priority lane voor betrouwbare ondernemingen, zodat zij minder tijd kwijt zijn met douaneformaliteiten.”

Politieke aspecten
Natuurlijk blijft er altijd iets te wensen over. Klappe: “Het oponthoud aan de grens duurt langer dan bij ons. Volgens een recent aangenomen wet zou een zending binnen vier uur moeten zijn afgehandeld. Toch blijft die soms een dag staan, omdat er geen transporteur aanwezig is. Of omdat na de Douane ook de Russische Voedsel- en Warenautoriteit nog moet controleren – dat gebeurt niet gezamenlijk, en dus niet gelijktijdig. Op sommige plekken draait wel een pilot waarbij de Douane de documenten namens hen controleert. Maar als er echt iets aan de hand is, moeten douaniers wachten tot die andere overheidsdienst arriveert. Valt de stroom uit en je doet elektronisch aangifte, dan is het wachten totdat het systeem weer functioneert. Noodprocedures zoals die wij kennen, zijn er niet. Bedrijven die al langer handeldrijven met Rusland, zijn daar overigens aan gewend. En is er structureel iets loos, dan weten ze ons te vinden. Zo werd ik eens benaderd door een onderneming waarvan alle zendingen van de ene op de andere dag fysiek werden gecontroleerd. Waar die normaliter binnen twee uur de grens over konden, werd dat opeens één tot anderhalve dag. Of ik eens kon informeren: was dit nu pesten of politiek? Navraag leerde dat er in een andere regio met hetzelfde type goederen was gefraudeerd. Het risk managementsysteem zette meteen alle seinen op rood, zodra iemand hetzelfde type goederen wilde invoeren. Er was dus geen sprake van willekeur. Het bedrijf was blij met die uitleg, ondanks de hinder die men ondervond.”

Politiek – het woord moest een keer vallen. De sancties die de EU in 2014 tegen Rusland instelde, hebben sommige ontwikkelingen vertraagd. “Een in 2013 gestarte pilot voor een snellere logistiek en smokkelbestrijding kwam stil te liggen, eigen initiatieven waren even niet gewenst”, aldus Klappe. “Er is nog voldoende basis voor samenwerking, anders had ik hier niet gezeten. Maar ons mandaat wordt nu wel in samenspraak met Buitenlandse Zaken bepaald. Een eventueel kennismakingsbezoek van de nieuwe Russische Directeur-Generaal bijvoorbeeld, moeten we vooraf met dit departement afstemmen. En dan hebben we ook nog eens met de Europese Commissie te maken. Maar juist daarom ben ik zo trots op de stappen die we hebben kunnen zetten. Privé of zakelijk is er trouwens nooit enige wanklank, als ik vertel waar ik vandaan kom. Ik heb een heel mooie, veelzijdige baan, bereis het grootste land van de wereld en woon tien minuten lopen van het Rode Plein. Af en toe knijp ik mezelf, om te zien of ik niet droom.”

Deel dit bericht