De Douane experimenteert momenteel met drones. Vliegmachientjes met verkenningsapparatuur maken het blikveld van de dienst breder en flexibeler.

Voortdurend verkent de Douane nieuwe wegen om zijn handhaving te vervolmaken en de controlelast voor handel en industrie te verlichten. Hiertoe beproeft de dienst baanbrekende technologieën, werkmethoden en samenwerkingsverbanden. Zo wordt deze zomer in de Rotterdamse haven druk geëxperimenteerd met drones, als mogelijk extra middel voor het douanetoezicht. Hierbij wordt handig gebruik gemaakt van de ervaringen van vooral de Kustwacht*.

Zoals zovele toezichthouders wereldwijd ziet de Nederlandse Kustwacht de potentie van onbemande luchtvaartuigjes. De organisatie is al enige tijd zoet met een pilotproject waarbinnen de toegevoegde waarde van drone-technologie wordt onderzocht in het maritieme domein – van Eems tot Schelde. Omdat de Kustwacht ter zee werkzaamheden uitvoert namens diverse inspectiediensten, worden allerlei toepassingen uitgeprobeerd. Voor de Douane wordt bijvoorbeeld getest of met camera’s vanuit de lucht varende objecten voor controle kunnen worden geselecteerd, of de omgeving van die objecten goed in de gaten kan worden gehouden en of eventuele risico’s zo sneller kunnen worden onderkend. Op afstand bestuurde vliegtuigjes kunnen echter ook met andere apparatuur worden uitgerust, zolang die maar klein en licht is – denk aan allerhande meetinstrumenten. Zo is het mogelijk om onder meer boven varende schepen te checken of de uitstoot van bepaalde stoffen onder de wettelijk toegestane normen blijft. Een applicatie die – als de techniek werkt – de taken van de Inspectie Leefomgeving en Transport aanzienlijk zou kunnen vergemakkelijken.
Overigens reikt de scope van het testtraject van de Kustwacht verder dan alleen de nationale territoriale wateren. Zo wordt met de Koninklijke Marine gekeken naar opties om op termijn drones in te zetten tegen piraterij op commerciële vaarroutes langs de Somalische kustlijn.

De Kustwacht is sinds enkele jaren een netwerkorganisatie, waarvan ook de Douane met mensen en materieel deel uitmaakt. Daardoor kan de dienst eenvoudig meeliften met genoemde experimenten op en aan de Noordzee. Heel handig, gezien de inmiddels vergevorderde plannen van de organisatie om drones te gaan gebruiken als complementair controlemiddel – bijvoorbeeld in de strijd tegen narcoticabendes in de haven van Rotterdam. Sterker, in juli dit jaar start de Douane zelf een proef in dit gebied, op basis van enkele scenario’s waarin diverse soorten drugskoeriers een hoofdrol spelen. Om te beginnen insluipers. Overslagbedrijven hebben nogal eens te kampen met deze ongewenste gasten, die in het geniep verborgen pakketten verdovende middelen uit containers komen halen. Zodra zulke ongure figuren worden gesignaleerd, rukken douanemedewerkers uit om het betreffende terrein af te zetten en de onbevoegden op te sporen. Dat laatste is evenwel geen sinecure, aangezien de gemiddelde terminal één groot doolhof van torenhoog gestapelde containers is. Bovendien is het een gevaarlijk karwei, want het gaat tenslotte om criminelen die vuurwapengevaarlijk kunnen zijn. Visuele assistentie – van een gewone camera voor overdag en een warmtebeeldcamera voor als het donker is – kan dan ook bijzonder welkom zijn. Het helpt opsporingsambtenaren om beter voorbereid de stack in te gaan. Dat is veiliger voor henzelf, voor eventuele omstanders en ook voor de verdachten.

Drugsnetwerken maken gebruik van uiteenlopende smokkelmethoden. Pakketten verdovende middelen worden evengoed van arriverende of aangemeerde zeeschepen overgeladen op kleine, snelle vaartuigen – speedboten of RHIBs – en vervolgens aan land gebracht. Daarom gaat de Douane ook bekijken of drones een bijdrage kunnen leveren aan het bewaken van locaties rond schepen met een verhoogd risico. Dit alles moet worden gezien als aanvulling op het bestaande toezicht met videonetwerken van vaste beveiligingscamera’s. De wegen, kades en bedrijfsterreinen in de Rotterdamse haven zijn voorzien van bij elkaar vele honderden van die apparaten**. Deze kunnen weliswaar flink inzoomen en vaak haarscherpe beelden leveren, maar samen zijn ze niet in staat om elke plek binnen het onmetelijke gebied te coveren – er blijven altijd dode hoeken. Vliegmachientjes met verkenningsapparatuur maken het blikveld van de Douane breder en flexibeler. Idealiter worden hun opnames gestreamd naar een centrale meldkamer*** en naar de coördinatoren van dienstdoende surveillance-teams. Die kunnen dan live meekijken op hun tablet of telefoon.

De Kustwacht ondersteunt de Douane momenteel op alle mogelijke manieren bij zijn eerste proefnemingen met drones. Allereerst met adviezen over bruikbare typen en soorten, waarvan de Kustwacht-collega’s er al vele hebben beproefd. Belangrijk voor de Douane is vooral dat een toestel over krachtige accu’s beschikt, zodat de vliegtijd niet te beperkt is. Verder moet het voldoende massa hebben, om niet te makkelijk uit koers te raken of zelfs te crashen – boven bijvoorbeeld de beide Maasvlaktes kan het immers bijzonder hard waaien. En natuurlijk is het prettig, als het apparaat niet te veel geluid produceert.
Daarnaast heeft de Kustwacht ervoor gezorgd dat de Douane inmiddels enkele piloten kon opleiden; zij liepen mee in een bestaand leertraject. De bedoeling is dat er binnenkort meer vliegers volgen, alsook zogenoemde ‘spotters’. De eersten zijn primair verantwoordelijk voor de vluchten, de laatsten monitoren de omgeving – zo waarschuwen ze voor naderende kranen, vrachtwagens en heftrucks op terminals. Uiteindelijk wil de Douane beschikken over een dozijn gekwalificeerde specialisten voor de bediening van voldoende drones om alle diensten in de haven van Rotterdam 24/7 te kunnen dekken.

Maar er is meer. Los van de lopende pilot met ‘gewone’ modellen gaat de Douane straks aan de slag met mini-drones. Ook daarvoor is een plekje voorzien in het uitgebreide palet aan controlemiddelen van de dienst. Anders dan hun grote broers zullen deze kleintjes hun werk niet doen in de open lucht, maar louter in afgesloten ruimtes – vooral aan boord van schepen. Gedacht moet worden aan locaties die krap zijn, en daardoor moeilijk begaanbaar voor leden van het Landelijk Visitatieteam en speurhonden. Of waar gevaar dreigt voor mens en dier – denk aan brandstoftanks waar giftige gassen hangen. Juist die minder voor de hand liggende plaatsen gelden als hotspots, waar smokkelaars hun verboden waar bij voorkeur verstoppen.

Wettelijk kader
Binnen het Rotterdamse havengebied begeeft de Douane zich met zijn drones straks in het burgerlijk luchtruim. Bovendien ligt het beoogde werkterrein op de aanvliegroutes van enkele helicopterplatforms en van Rotterdam The Hague Airport. Vanzelf treden dan allerlei wetten en regels in werking. Uiteraard opereert de dienst volledig binnen dit juridische kader. Een ontheffing voor vliegen in het civiele luchtruim is al verleend, en er wordt hard gewerkt aan een handboek waarin alle noodzakelijke veiligheidsprocedures en -maatregelen zijn vastgelegd.

* Daarnaast werkt de Douane op dit gebied samen met onder meer de Brandweer, de nationale politie en Rijkswaterstaat.

** De beelden van een groot aantal van deze CCTV-beveiligingssystemen zijn beschikbaar voor de Douane. De locaties van de camera’s zijn mede bepaald door het team OSODT (Overige Sub- en Objecten van het DouaneToezicht).

*** Bekeken wordt of in de toekomst beelden van cameratoezicht en drones op één plek kunnen worden uitgelezen.

Deel dit bericht