Een scherp oog op illegale afvalstromen

Uit ‘Douane Nederland in 2017’: hoe de Douane het illegale vervoer van afvalstoffen aanpakt. “Deze markt trekt allerlei malafide spelers aan.”

In opdracht van de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) ziet de Douane er op toe dat er geen afvalstoffen illegaal worden overgebracht naar, uit en binnen Europa. Doel is het milieu en de volksgezondheid te beschermen, te behouden en te verbeteren. Bij de Rijks Inspectie Terminal op de Maasvlakte worden bijna dagelijks containers met afval gecontroleerd die niet aan de geldende voorwaarden voor vervoer (lijken te) voldoen. De kennis van vraagbaak Milieu Shanna van Lenten komt daarbij vaak prima van pas.

“Afval is waardeloos, zou je misschien denken. Als je ziet wat een troep wij soms tegenkomen in containers, kun je je nauwelijks voorstellen dat de kosten van verscheping opwegen tegen de baten. Maar daarin vergis je je. Op een milieu-hygiënische manier van je afval afkomen is een dure aangelegenheid, zeker in Europa. Het laten verwerken of simpelweg dumpen in een goedkoop, ver land is voor velen een financieel aantrekkelijk alternatief. En zo gaan er kapitalen om in de enorme wereldwijde afvalstromen, wat vanzelf ook malafide marktpartijen aantrekt. Organisaties die zich soms al met andere schimmige activiteiten bezighouden – van drugshandel tot mensensmokkel.”

“Volgens de EU-wetgeving is elk goed waarvan de eigenaar zich wil ontdoen afval. Het kan dus in principe van alles zijn. Uitgangspunt van ons toezicht is de Europese Verordening Overbrenging Afvalstoffen – EVOA – die een groene en een oranje lijst kent. Op de eerste staan afvalsoorten die in principe minder milieubelastend zijn en goed gerecycled kunnen worden; de categorieën in het laatste overzicht zijn een stuk schadelijker, en lastiger of niet te herverwerken. De Europese Commissie heeft vrijwel alle landen in de wereld gevraagd welke van die vele afvalstoffen zij willen ontvangen, en onder welke condities. Die informatie is in tabellen gezet, en daarmee werken wij. Bij elke fysieke controle van een partij afval stellen we vier vragen: is dit echt afval, is het gemengd met andere materialen, waar gaat het heen en mag het daar naartoe? Het land van bestemming kan een totaal invoerverbod op een bepaalde afvalstof wensen, maar het kan deze evengoed zonder enige voorwaarde accepteren. Het kan ook een kennisgeving verlangen: een specifieke vergunning met borgstelling, getekend door de eigen milieu-autoriteit en die van het land van herkomst. En ten slotte kan het een zending laten komen, en deze bij aankomst zelf nog inspecteren.”

“Via de Rotterdamse haven gaat veel afval uit, van uiteenlopende aard, naar alle windstreken. En daar wordt nog wel eens mee gerommeld. Zo komen we vaak grote vrachten oud papier tegen met bestemming India of China. Meestal bonafide, maar een enkele keer is zo’n zending in hoge mate vervuild – boven het aanvaarde percentage. In 2017 rook een oplettende collega na opening van een te controleren container een zure rottingslucht – te penetrant om van oude melkpakken te komen. Hij besloot de lading te laten lossen. De eerste paar meter achter de deuren stonden keurig gestapelde balen papier, maar richting het kopschot bleek metershoog allerlei rotzooi te liggen: gebruikte verfspuiten, luiers, infusen, textiel… Hier was dus duidelijk smokkel in het spel. Op basis van die ene ontdekking hebben we uiteindelijk een kleine 500 containers voor controle geselecteerd, allemaal afkomstig van dezelfde Britse papierhandelaar. Van 160 was de inhoud ernstig verontreinigd, zo constateerden we. In Azië zouden dat papier en afval – 4.000 ton in totaal – nooit machinaal kunnen worden gescheiden, alleen handmatig. Met alle gezondheidsrisico’s voor de lokale gemeenschap van dien. We hebben de onregelmatigheden gemeld bij de inspecteurs van de ILT, die in zulke gevallen bestuursrechtelijk optreden. Zij hebben de Ierse leverancier gewaarschuwd, en de autoriteiten in Ierland verzocht voortaan alerter te zijn op dergelijke transporten. Uiteindelijk zijn 107 containers teruggestuurd; de rest van de partij is hier op verantwoorde wijze verwerkt – voor rekening van de exporteur.”

“Als wij een vracht afval tegenhouden, heeft de aanbieder vaak nog een uitweg: hij kan een andere bestemming kiezen, een land dat zijn zending wel wil binnenlaten. Hij is dan echter al in overtreding, en krijgt van de Douane een proces-verbaal en mogelijk een fikse boete. Helaas zien we dat spelers in deze sector doorgaans niet echt onder de indruk zijn van zo’n straf; die calculeren ze in als bedrijfsrisico. Bovendien komt het niet altijd tot een veroordeling; soms verliezen we een zaak. Daarvan zou je pessimistisch kunnen worden, wanneer je dit werk doet. Wij worden er juist extra gemotiveerd van. We realiseren ons maar al te goed, dat wij deze taak mede uitvoeren voor landen die zelf niet de mensen en de middelen hebben om dit probleem aan te pakken. Landen waar zonder noemenswaardig toezicht het gevaarlijkste afval wordt gestort, en waar hele families op vuilnisbelten ploeteren om een grijpstuiver te verdienen met het verzamelen van kleine beetjes bruikbaar restmateriaal. Onze zorg voor een schoner milieu en een betere volksgezondheid houdt niet op bij de EU-buitengrens.”

“Zelf ben ik steeds positiever gestemd, als het om het afvalvraagstuk gaat. Vooral de laatste jaren zie ik lichtpuntjes. Onmiskenbaar groeit internationaal de aandacht voor de kwalijke kanten van de handel in afval, en overal worden initiatieven genomen om iets aan de excessen te doen. De World Customs Organization bijvoorbeeld heeft onlangs nog e-waste– elektronisch afval – tot speerpunt van het douanetoezicht benoemd. En veel Afrikaanse en Aziatische landen die voorheen niet zo nauw keken, stellen striktere eisen aan het afval dat hun grondgebied binnenkomt, wat ons helpt om hier strenger te handhaven. Bovendien: ook in de westerse wereld groeit het bewustzijn. Meer en meer overheden formuleren ambitieuze doelstellingen om binnen enkele decennia tot een grotendeels circulaire economie te komen, waarin bijna alle afval wordt hergebruikt. Het voelt goed om aan die hele beweging een bijdrage te mogen leveren met onze dienst, al is die maar bescheiden.”

Dit is een van de vele interviews uit de onlangs verschenen uitgave ‘Douane Nederland in 2017’. Samen geven deze een goede impressie van het even brede als boeiende speelveld waarop de dienst actief is. Meer lezen? Klik hier voor het complete jaaroverzicht.

Deel dit bericht