Op alles voorbereid

Drie douane-officials laten hun licht schijnen over de mogelijke gevolgen van de Brexit voor overheid en bedrijfsleven.

Op 29 maart 2019 zou de Brexit een feit moeten zijn. Tot die tijd zullen de Europese Unie en het Verenigd Koninkrijk pittige onderhandelingen voeren, waarvan de uitkomst onzeker is. Maar wat het resultaat ook is, Douane Nederland wacht niet lijdzaam op de dingen die komen gaan. De dienst heeft becijferd dat het EU-grensoverschrijdend verkeer door de uittreding van het VK met zo’n 25 procent zal toenemen. Drie douane-officials laten hun licht schijnen over de gevolgen voor overheid en bedrijfsleven.

Hoe de kaarten over anderhalf jaar geschud zijn, durft niemand te zeggen. Eén ding staat echter als een paal boven water, aldus Jeffrey van Slobbe (rechts op de foto), plaatsvervangend directeur Handhavingsbeleid en Internationale zaken. “Kijk je naar alle mogelijke scenario’s binnen de onderhandelingsmandaten die beide partijen hebben gepubliceerd, dan is er voor de Douane sprake van ingrijpende gevolgen. Er doen allerlei min of meer traditionele varianten de ronde, waaronder vrijhandelsovereenkomsten en bilaterale verdragen. Die zijn vanuit douane-optiek echter niet relevant: op basis van de huidige handelsvolumes zullen alleen al de formaliteiten rond het grensoverschrijdend verkeer met ongeveer een kwart toenemen. Dat is een zo neutraal mogelijke inschatting, want je kunt nooit precies voorspellen wat de economie doet, als er straks weer een muur is opgetrokken tussen de EU en het VK. Overigens zullen de gevolgen niet alleen groot zijn voor onze dienst; een substantieel deel van het bedrijfsleven zal met nieuwe douaneverplichtingen te maken krijgen.”

Heldere boodschap
Die analyse is een belangrijk instrument om het gesprek met de markt aan te gaan, aldus Roel van ’t Veld (links op de foto), beleidsmedewerker Europees risicomanagement. “Het is echt een wake-up call voor bedrijven. Gaan slapen met het idee dat we wel even een tussenoplossing verzinnen, zou wel eens heel vervelend kunnen uitpakken op die 29e maart 2019. Tijdens een recente ontmoeting met ferry-operators hebben we hen dan ook op het hart gedrukt dat er ongeacht de uitkomst van de onderhandelingen heel wat op hun branche afkomt. Die heldere boodschap – jullie moeten je flink gaan voorbereiden – werd gewaardeerd.”

“Nu maakt het nog geen verschil of je met Londen of met Appelscha handelt”, stelt Van Slobbe. “Maar dat gaat straks veranderen. Mede daarom zijn we ook om de tafel gaan zitten met de koepels. Gelukkig zien die voor zichzelf een belangrijke rol als voorlichter weggelegd, evenals de Kamer van Koophandel. De Douane leidt bedrijven niet op tot het doen van juiste aangiften. Uiteraard informeren wij over onze procedures, maar die veranderen an sich niet. Een invoeraangifte is een invoeraangifte, een uitvoeraangifte een uitvoeraangifte. Kijk, voor een terminal maakt het weinig uit of een container arriveert uit een Engeland dat binnen of buiten de Unie opereert – die heeft alles al geregeld. Maar er zijn ook bedrijven die hoofdzakelijk handel drijven met het VK. Nu is dat een kwestie van spullen leveren en een factuur sturen. Straks komen daar allerlei douaneverplichtingen bij. Daarvoor moeten ze kennis binnenhalen, mensen opleiden, services inhuren, hun administratie herinrichten…”

Van ’t Veld: “Grote ondernemingen met een eigen douanetak zullen de Brexit goed weten op te vangen; sommige kleine spelers zullen het mogelijk niet redden. Aan de andere kant schept de nieuwe situatie straks weer kansen. Bedrijven die voor hun toelevering nu nog afhankelijk zijn van het VK, zullen binnen de EU op zoek gaan naar alternatieven.”

Logistieke haperingen
De Brexit heeft eveneens gevolgen voor de supply chain, vervolgt Van ’t Veld: “Het vrije verkeer van goederen binnen Europa komt de snelheid van de logistiek ten goede. Als bedrijf moet je tijdig inschatten: zorgt de Brexit ervoor dat ik mijn logistieke processen en handelspatronen moet aanpassen? Zo loopt de toeleveringsketen van de auto-industrie door de hele Unie. Goederen gaan regelmatig heen en weer tussen het VK en het vasteland, waarbij er in elke productiestap iets gewijzigd of toegevoegd wordt. Just-in-time delivery is straks niet meer mogelijk, nog los van de heffingen over goederen.”

Rekening houden met onzekerheden
Bedrijven moeten dus aan de bak, aldus adviseur Kees Beaufort (foto midden). Al zal de impact per land flink verschillen. “Voor de Nederlandse douane is de Brexit zeer relevant, omdat het VK nu eenmaal een belangrijke economische partner van ons is. Met Frankrijk, België en Ierland vormen wij echt de kopgroep binnen de EU, als het aankomt op direct handelsverkeer. Maar we moeten ons tegelijkertijd realiseren dat douaneverplichtingen in het complete pakket aan onderhandelingen een van vele onderwerpen is – en wellicht niet altijd het belangrijkste. Niet in te schatten is welke mogelijke varianten in de onderhandelingen tussen het VK en de EU worden bedacht. Bovendien komen de gevolgen van een afsplitsing van de Unie voor de Douane waarschijnlijk pas in het tweede kwartaal van 2018 aan bod in de onderhandelingen. En duidelijkheid over de uitkomsten is niet ver voor die deadline in 2019 te verwachten. Officieel heeft de Europese Commissie oktober 2018 in zijn planning staan, zodat er nog tijd overblijft om de uitkomst op nationaal niveau te verwerken en bijvoorbeeld eventuele trade agreements voor de deadline rond krijgen.”

Van Slobbe: “Gezien de complexe onderhandelingen en de verschillende Brexit-scenario’s is dat een zeer optimistische planning. Nog nooit is een handelsovereenkomst binnen twaalf maanden tot stand gekomen ­– er staat gemiddeld tussen de zeven en tien jaar voor. En dan hebben we het nog niet eens over een eventuele overgangsperiode, waar de Britten op aansturen. Als die er komt, gaat de deadline verschuiven, maar tot wanneer? Vandaar ook dat we intern druk bezig zijn met de consequenties van de Brexit, waarbij we met verschillende scenario’s rekening moeten houden.”

Meer toezicht
Ongeacht de uitkomst moet behalve het bedrijfsleven de Douane zelf aan de bak, beaamt Van ’t Veld. “Niet alleen nemen de handelsvolumes met formaliteiten toe, we krijgen ook andere processen. Toezicht op het ferryverkeer tussen Nederland en Engeland is nieuw voor ons. In Hoek van Holland hebben wij nu bijvoorbeeld geen standplaats. Er is geen gebouw waar we onze controles kunnen verrichten, geen aansluiting op douanesystemen, niets. En dat terwijl Nederland binnen de EU de nummer 2 in personenvervoer is, na Frankrijk. In trailervervoer zijn wij zelfs de grootste. De Brexit heeft daarnaast gevolgen voor ons klantmanagement. Er zijn in Nederland een kleine 5.000 OB-nummers met meer dan 100.000 euro aan omzet richting het VK. De bedrijven daarachter zijn waarschijnlijk klanten met wie we het gesprek moeten aangaan. Kortom: die groei van het grensoverschrijdend verkeer met 25 procent vergt meer douanetoezicht en dus ook meer capaciteit.”

“Maar we zullen ook goed moeten kijken hoe we ons toezicht en formaliteitensysteem zo slim mogelijk inrichten”, vult Van Slobbe aan. “Wat betreft dat ferryverkeer: je kunt in de haven een kantoor en een man met een slagboom neerzetten, óf samen met de operators kijken hoe je een efficiënt en innovatief controlesysteem kunt inrichten. Uiteindelijk zien wij graag een oplossing die zo soepel mogelijk uitpakt voor zowel het Nederlandse bedrijfsleven als de overheid. Maar dat het voor alle betrokken partijen een drukke tijd wordt, mag duidelijk zijn.”

Akkoord niet in zicht
Op 15 augustus publiceerde het Verenigd Koninkrijk een zogenoemd position paper over de toekomstige douaneverhoudingen tussen het VK en de EU. Daarin wordt een aantal voorstellen gedaan om de douanegevolgen van een Brexit te verzachten, zoals een overgangsperiode met een tijdelijke douane-unie. Omdat de onderhandelingen niet openbaar zijn, is de formele reactie van de EU onbekend. In de media hebben betrokken EU-functionarissen zich kritisch over het voorstel uitgelaten.

Het onderwerp douaneverplichtingen lijkt hiermee prominenter op de agenda van de Brexit-onderhandelingen te komen. Een akkoord is echter niet in zicht. Het is en blijft dus zaak om goed voorbereid te zijn op 29 maart 2019.

Deel dit bericht