Namaakproducten: een ware plaag

Merkvervalste artikelen vervuilen al decennialang de markt. Toch worden namaak en piraterij steeds beter bestreden, stellen Bjorn Grootswagers (REACT) en Benno Drenth (Douane Nederland).

Merkvervalste artikelen vervuilen al decennialang de markt. Bestrijding van namaak en piraterij blijft problematisch, want aanvoerlijnen veranderen voortdurend en criminelen worden steeds slimmer. Toch komen overheid en bedrijfsleven tot een adequatere aanpak, vertellen Bjorn Grootswagers van belangenvertegenwoordiger REACT en douanefunctionaris Benno Drenth.

De impact van namaak is niet gering. “Exacte cijfers ontbreken, maar de economische schade bedraagt tussen de twee en zeven procent van de wereldhandel”, weet Grootswagers. “Voor criminele organisaties is de productie van dit soort artikelen een vrij lucratieve business. De makers bekommeren zich niet om de geldende voorschriften of toepassing van de juiste materialen, maar gebruiken zo goedkoop mogelijke grondstoffen. Garantieclaims krijgen ze uiteraard niet aan hun broek – die gaan naar de merkhouder.”

Gevaarlijke waar
Drenth, manager van het douaneteam Intellectuele Eigendomsrechten (IER), wijst op de – soms enorme – veiligheidsrisico’s van namaakproducten. “De gemiddelde opinie luidt: ‘Ach, het mag wel niet, maar is een goedkoop T-shirtje nou zo erg?’ Nou, onschuldig is het allerminst. Je hebt kleding die met chemicaliën is gemaakt waarvan je brandwonden kunt krijgen. En de nep-scheermesjes die we weleens hebben onderschept, wil je echt niet op je huid zetten. Dan snijd je alles open. Of neem opzettandenborstels. De originele exemplaren worden volgens verschillende veiligheidsvoorzieningen vervaardigd in een steriele omgeving. Als je namaak koopt, heb je die garantie niet. De borsteltjes zijn vaak blauw. Die kleur kun je op verschillende manieren aanbrengen, en de ene is beduidend minder goed voor je tanden dan de andere.”

“Bovendien moet je beseffen dat je met de koop van namaak een industrie in stand houdt”, vult Grootswagers aan. “Er gaat een wereld van georganiseerde criminaliteit achter schuil, met bendes die zich naast namaak schuldig maken aan kinderarbeid, wapen- en vrouwenhandel, drugssmokkel. Consumenten mogen daar best eens bij stilstaan en hun eigen verantwoordelijkheid nemen.”

Effectieve bestrijding
Vooralsnog onderschept de Douane geregeld verdachte producten. Is na ruggespraak met een van de vraagbaken vastgesteld dat het namaak betreft, dan komt Team IER in actie. Drenth: “Als we nep-producten aantreffen – of dat nu bij reizigers is, in zee- of luchtvracht of bij een koeriersbedrijf – zorgen we dat die niet in het vrije verkeer komen en informeren we de merkhouder. Maar om ons werk goed te kunnen uitvoeren, hebben we gegevens nodig. Denk aan informatie over echtheidskenmerken, de wijze van verpakking, de locaties van fabrieken en warehouses, transportroutes… Daarom werken we nauw samen met het bedrijfsleven en met REACT.”

De particuliere organisatie REACT is in tal van landen actief en treedt op namens ruim 250 merkhouders. “Als je als rechthebbende wilt dat de Douane namaak tegenhoudt, moet je een verzoekschrift indienen”, stelt Grootswagers. “Via dat document, dat een jaar geldig is, voed je de dienst met productinformatie. Wat een effectieve bestrijding van namaak soms lastig maakt, is dat bedrijven zelf mogen bepalen wat ze delen. De ene rechthebbende staat er anders in dan de andere, en geeft slechts het hoognodige prijs, uit angst dat gegevens in handen van de concurrentie komen.” Volgens Drenth hoeven ze daar niet bang voor te zijn: “Slechts een beperkte groep douanemedewerkers – onder wie onze vraagbaken – heeft toegang tot deze informatie, die in een goed beveiligde database staat. Die vraagbaken zijn echt onze ogen en oren. Als landelijk expertisecentrum voor intellectuele eigendomsrechten vallen we onder Douane Groningen, en van daaruit kunnen we niet zien wat er bijvoorbeeld aan namaak voorbijkomt in de Rotterdamse haven.”

Aanvoerlijnen doorsnijden
De vraag wat je wel en niet deelt is wel een belangrijke, aldus Grootswagers. “Sommige bedrijven werken met één producent, andere hebben er honderden. Er zijn ondernemingen die een jaar met hun collectie doen, andere wisselen om de zes weken. In het laatste geval zijn uitgebreide productbeschrijvingen overkill. Al te gedetailleerde informatie werkt doorgaans averechts. Je wilt voorkomen dat douaniers zendingen gaan openmaken om te controleren of dat ene blauwe stickertje op de juiste plek zit. Distributiekennis is nuttiger. Zo ken ik een bedrijf dat uitsluitend in Zuid-Afrika produceert. Arriveert er een zending van hun handelswaar uit China, dan wéét je dat het namaak betreft.”

Ook capaciteit en kosten spelen een rol, vervolgt Grootswagers. “Het tegenhouden van kleine zendingen vergt inzet van de Douane. En als wij voor een klant een partij gecontroleerd vernietigen, onder douanetoezicht, betaalt hij daarvoor. Soms nemen bedrijven daarom doelbewust de beslissing om het te laten lopen. Wij proberen ze ervan te overtuigen hun IE-rechten in te schrijven en toch actie te ondernemen. Want die paar pakketjes maken vaak deel uit van een heel grote stroom namaak. In veel gevallen blijkt er achter een door de Douane tegengehouden product een Facebook-account te zitten, waarachter vaak weer een fysieke winkel schuilgaat. Als je dat uit de lucht haalt, beëindig je ook die stroom namaak. Onlangs nog hebben we samen met de Douane invulling gegeven aan een FIOD-actie, die resulteerde in het opheffen van ruim 1.500 accounts op social media. Daarmee is het probleem niet opgelost, maar je deelt wel flinke klappen uit.”

Fidget spinners en FIFA-merchandise
Een adequate aanpak van namaak betekent ook: kunnen inspelen op trends. Drenth: “Aanwijzingen voor een hype zetten wij altijd af tegen de gegevens in onze database. Is er sprake van actuele informatie? Kunnen we nieuwe profielen aanmaken? In het verleden was de Ice-Watch bijvoorbeeld een rage. Momenteel zien we kleinere zendingen nagemaakte merkschoenen, Rolex-horloges, radiografisch bestuurde auto’s – en natuurlijk fidget spinners.”
Grootswagers: “Je moet daarnaast proberen vooruit te kijken. Voorafgaand aan een WK gaan wij met de FIFA praten, bijvoorbeeld. Wat voor merchandise komt er in het kielzog mee, waar wordt die vervaardigd? Die kennis spelen we door aan de Douane, zodat men zich daarop kan voorbereiden en profielen kan maken.”

Ook de Douane investeert in samenwerking, vult Drenth aan. “Ons werk beperkt zich niet tot beschikkingen afgeven of bevindingen terugkoppelen aan bedrijven die hun IE-recht hebben geregistreerd. We zoeken uit eigen beweging contact met merkhouders die dat nog niet hebben gedaan. En die wijzen we ook op onze samenwerking met REACT. Verder organiseren we voor onze vraagbaken jaarlijks enkele trainingen van merkhouders en hebben we waar nodig contact met onder meer politie en FIOD. De kennis die dat oplevert delen we met REACT. In de keten vullen we elkaar echt aan.”

Van vliegtuigplaat naar postpakket
Grootswagers kan dat beamen. “Voorheen klonk nog weleens de klacht dat de Douane niks tegenhoudt. Belde ik met Groningen, dan bleek dat er wel degelijk namaak werd gestopt. Alleen was dit dan weer niet teruggekoppeld aan de merkhouders, maar strafrechtelijk afgewikkeld. Dankzij het intensievere contact, komt dat nu veel minder vaak voor. We delen ook tips over aanvoerkanalen, over in het buitenland onderschepte namaak. Je moet er wel bovenop zitten, want criminelen worden steeds slimmer. Is er een fabriek opgerold, dan kunnen ze vaak terugvallen op een backup-locatie. Bovendien is de distributie aan het veranderen. Vroeger kwam het gros binnen via zee- en luchtvracht, tegenwoordig bestel je direct op AliExpress.nl. Het gaat per zending weliswaar om veel kleinere hoeveelheden, maar het totale volume is nog steeds hetzelfde. En de Douane kan al die losse zendingen onmogelijk allemaal controleren. Maar door de dienst met gerichte informatie te voeden, kunnen wij de pakkans wel aanzienlijk vergroten.”

EU-wetgeving namaak
De Europese Anti-Piraterij Verordening regelt onder meer inbeslagname van goederen door de Douane op grond van intellectueel eigendomsrechten (IER), bijvoorbeeld bij een vermoeden van inbreuk op een geregistreerd merk, model of octrooi. Wie zijn IE-recht bij de Douane laat inschrijven, wordt bij een mogelijke inbreuk snel geïnformeerd.

Deel dit bericht