Op bezoek bij slijter en sigarenboer

De Douane krijgt steeds meer grip op de vele Nederlandse accijnsverkooppunten. Het effect: meer compliance, minder concurrentievervalsing.

Een belangrijk bestanddeel van het handhavingspakket van de Douane beslaat het toezicht op accijnsverkooppunten (AVP’s). De dienst krijgt steeds meer grip op deze bedrijven en de goederen die zij aanbieden. Teamleider van het Douane Landelijk Technisch Centrum Dirk Dennebos en handhavingsregisseur Gerard Klaver lichten hun aanpak toe. “Als je zoveel mogelijk compliance wilt, moet je concurrentievervalsing tegengaan.”

Sinds het begin van deze eeuw heeft de Douane het toezicht op vergunninghouders in de wereld van tabak en alcohol goed georganiseerd. Twee jaar geleden besloot de dienst extra aandacht te besteden aan AVP’s – winkels die zonder vergunning accijnsproducten verkopen, waaronder supermarkten, tankstations, slijterijen en tabaksshops. Want een deel daarvan voldeed niet aan zijn verplichtingen, of maakte zich schuldig aan fraude.

Onbekend maakt onbelast
Klaver: “Voor ons was de beginvraag: hoeveel AVP’s telt ons land eigenlijk? We kwamen uit op een aantal van ruim 110.000 – meer dan we hadden verwacht. Er zitten winkels tussen die geen onderdeel uitmaken van een keten, en binnen die groep zien we weer een verhoogd risico op de verkoop van alcohol en rookwaren waarover geen accijns wordt afgedragen.”
Dennebos: “Maar daarmee waren we er nog niet. Bovenop die 110.000 AVP’s zijn naar schatting een kleine 25.000 bedrijven actief die bij de Kamer van Koophandel onder een andere branchecode bekend zijn. Die mis je dus, als je je alleen richt op het KvK-bestand met bedrijven die accijnsgoederen verkopen. Zo kwamen onze medewerkers van Fysiek Toezicht een garagebedrijf tegen dat ook sterke drank aan de man bracht, maar daarvoor geen accijns afdroeg.” 

Gebrek aan kennis
De functiescheiding bij grotere bedrijven met een gezamenlijke inkoopcombinatie biedt meestal een redelijke garantie voor compliant gedrag, zegt Dennebos. “Bij de kleine zelfstandigen ligt dat anders. Je hebt bijvoorbeeld winkels die zijn gespecialiseerd in de verkoop van producten uit het land van herkomst van hun klanten, zoals Poolse wodka of bier. Reguliere supermarkten voorzien daar maar ten dele in.” “Met handel drijven is natuurlijk niks mis”, stelt Klaver. “Maar niet iedereen kent de regelgeving, wat leidt tot een verhoogd risico. Denk aan groothandels die geen verbruiksbelasting afdragen voor geïmporteerde frisdranken. Of kleine supermarkten die sigaretten, alcoholhoudende en alcoholvrije dranken aanbieden waarvoor in Nederland geen of te weinig accijns of verbruiksbelasting is betaald.”

Dennebos: “Kijk, waar we hier zo’n € 6,50 voor een pakje sigaretten betalen, is dat in sommige lidstaten slechts € 2. In Moldavië kost een pakje Marlboro zelfs maar 80 of 90 eurocent. Daar valt dus flink op te verdienen. Bovendien resulteert het prijsverschil in een productie die zich in toenemende mate richt op andere EU-landen, in plaats van alleen op de eigen markt. Intussen wordt er in geen enkele lidstaat belasting betaald. Ook op de biermarkt zien fraudeurs hun kans schoon. Sommige merken hebben geen eigen ketels en laten hun product elders brouwen. Nu betekent dat niet automatisch foute boel, maar soms gaat het om bier dat helemaal niet in de heffing betrokken is en dus te goedkoop wordt aangeboden. Als handelaar kun je bijvoorbeeld vlak over de grens met Duitsland een vat bier kopen dat de helft kost van wat het hier moet opbrengen.”

Voorlichten én vervolgen
Bij het ontduiken van accijns is overigens niet altijd sprake van opzet, benadrukt Dennebos. “Sommige eigenaren van AVP’s weten simpelweg niet beter. Bovendien zijn ondernemers afkomstig uit gebieden met een corrupte overheid en een andere belastingmoraal eerder geneigd om ook in Nederland van de regels af te wijken. Kom je uit een land waar omkoping normaal is, dan denk je dat het hier waarschijnlijk ook zo werkt.”
“Het fundament onder onze handhavingspiramide blijft dienstverlening”, zegt Klaver. “We willen klanten voorlichten en opvoeden via correcties, naheffingen en een eventuele boete. Dat is voor alle spelers goed. Als je zoveel mogelijk compliance wilt, moet je oneerlijke concurrentie tegengaan.”

Die concurrentievervalsing komt natuurlijk mede van mensen die willens en wetens de wet overtreden. Dennebos: “Sommige AVP’s flessen bewust de boel, andere zijn het sluitstuk van criminele organisaties die een bedrijf gebruiken voor witwassen of andere illegale doelen. Die bad guys pakken we hard aan.”

Beeld gekanteld
Goed toezicht doe je samen – met het bonafide bedrijfsleven en handhavingspartners, stellen Dennebos en Klaver. “Ons werk heeft een belangrijk raakvlak met dat van de Belastingdienst”, aldus de laatste. “Wie accijnsproducten zwart verkoopt, draagt immers ook geen omzetbelasting af. Door informatie te delen, kun je effectiever controleren. Daarom wisselen we ook signalen uit met Belastingdienst MKB en andere overheden. En investeren we in een goed contact met de FIOD. Verder slaan we de handen ineen met de tabaks-, de dranken- en de olie-industrie. En via het Meldpunt Accijnsfraude kunnen individuele ondernemers hun vermoedens van oneigenlijke concurrentie kwijt. Dat helpt enorm. Toen we twee jaar geleden op de Tabaksretailbeurs een presentatie hielden over het meldpunt, klonk het nog: ik ga niet mijn buurman verraden. Inmiddels is dat beeld gelukkig gekanteld. Verruilen steeds meer klanten jouw zaak voor de supermarkt even verderop, om er met sloffen tegelijk de deur uit te lopen waarover geen accijns is betaald, dan heb je daar financieel last van.”

De Douane komt in AVP’s niet alleen gesmokkelde rookwaar tegen, maar ook sigaretten die zijn gemaakt op illegale productielocaties – veelal in Oost-Europa. Daarnaast wordt geregeld waterpijptabak aangetroffen, die vrijwel uitsluitend uit de Verenigde Arabische Emiraten komt.

Gewenst effect
Nu de doelgroep in kaart is gebracht, wil de Douane het toezicht differentiëren en op basis van risicoanalyse de juiste klanten bezoeken. “Een groot percentage hoef je helemaal niet fysiek te controleren, maar kun je administratief afdoen”, zegt Dennebos. “Afgelopen jaar zijn we begonnen met herhalingsbezoeken aan bedrijven die we eerder hebben aangedaan. Je ziet dat ongeveer 6 procent in de recidive zit; 94 procent doet het goed. Een prima score. Het betekent dat je handhavingsstrategie het gewenste effect heeft, want bedrijven passen hun gedrag aan.”

Herleiden tot de bron
Om het ontduiken van accijns tegen te gaan, kijkt de Douane ook naar andere schakels in de keten. Klaver: “We zetten vooral in op ‘terugrechercheren’: waar komen producten vandaan, waar zijn ze aan het reguliere toezicht onttrokken? Verkassen accijnsgoederen bijvoorbeeld van Polen naar Nederland, dan proberen we te achterhalen of die Poolse leverancier nog meer plekken in Nederland heeft bevoorraad. Zo ja, dan kijken we of er een accijnsaangifte is gedaan. Als die is uitgebleven, vormt dat voor ons een aanleiding voor controle. Overigens kunnen daar plausibele redenen voor zijn – misschien is er bijvoorbeeld een tussenpersoon in het spel.”

“Voorheen werd er belasting geheven over de aangetroffen hoeveelheid illegale accijnsgoederen, en daar kwam een boete overheen”, vervolgt Dennebos. “Maar dat spoorde veel ondernemers niet aan tot ander gedrag. Bij een bezoek aan AVP’s tref je hooguit wat sloffen illegale sloffen sigaretten of wat drank aan. Ze worden net als coffeeshops via stashes bevoorraad door koeriers, die heen en weer pendelen tussen het verkooppunt en een bewaarplaats. Daarom proberen we behalve de AVP’s zelf ook die opslaglocaties op de korrel te nemen via zogeheten verbandscontroles. Een dergelijke aanpak, waarbij je als het ware terugrekent van aantallen suikerklontjes naar de hoeveelheid geschonken koffie, is binnen de Belastingdienst al staande praktijk. Zo heeft een medewerker in Amsterdam goede resultaten geboekt bij een shisha-lounge. Als maatstaf voor de heffing nam hij in plaats van de aangetroffen hoeveelheid shisha-tabak – de belasting op een kilo bedraagt zo’n 83 euro – de kooltjes die nodig zijn om een portie weg te roken. Dat heeft geresulteerd in een naheffing van een paar miljoen euro.”

Hoewel de resultaten bemoedigend zijn, is de Douane er nog niet, aldus Dennebos en Klaver. “Inmiddels loopt er ook een landelijk project inzake de verschuiving van bricks naar clicks, oftewel de verkoop via internet. De retail krijgt daar steeds meer last van, evenals de schatkist. Er blijft dus volop werk aan de winkel.”

Deel dit bericht