Hoe de Douane probeert zijn organisatie slimmer te maken met Artificial Intelligence.

Voortdurend zoekt de Douane naar nieuwe wegen om zijn toezicht te vervolmaken en de controlelast voor handel en industrie te verlichten. Hiertoe beproeft de dienst baanbrekende technologieën, werkmethoden en samenwerkingsverbanden. Zo wordt momenteel onderzocht in hoeverre Artificial Intelligence (AI) de organisatie slimmer kan maken.

Computers hebben een rekencapaciteit die de denkkracht van de mens vele malen overtreft. In een hooiberg aan informatie kunnen ze in een mum van tijd verbanden en patronen blootleggen die anders voor het menselijk oog verborgen zouden blijven. De Douane maakt dan ook steeds meer gebruik van computertechnologie om antwoorden te vinden op complexe vraagstukken. Speciaal ontwikkelde wiskundige modellen krijgen een zeer specifieke opdracht mee, en een set gegevens waaruit een oplossing moet worden gedestilleerd. Deze werkwijze levert altijd wel een bruikbare uitkomst op, maar heeft als nadeel dat ze behoorlijk wat voorbereidingstijd vergt. Veel efficiënter is het, wanneer een elektronisch systeem uit zichzelf gericht op zoek gaat in allerlei informatiebronnen, daaruit naar eigen inzicht de belangrijkste kennis over een bepaald onderwerp filtert en deze vervolgens ontsluit. In dat geval spreken we van kunstmatige intelligentie, oftewel zelfdenkende en zelflerende machines. De Douane is bijzonder geïnteresseerd in dit fenomeen, en verkent de mogelijkheden ervan met de marktsector en de academische wereld. Het wordt vooral gezien als een potentieel handig hulpmiddel bij het maken van de juiste keuzes op operationeel niveau.

Douaniers krijgen in de praktijk van alledag te maken met een oneindige variëteit aan goederen. Sommige daarvan zijn verboden, bijvoorbeeld omdat ze een gevaar vormen voor de volksgezondheid of de publieke veiligheid. Andere zijn vergunning-plichtig, zoals producten die vallen onder sanctiewetgeving. Over weer andere moeten invoerrechten, verbruiksbelasting, accijns of andere heffingen worden afgedragen. Hun gedegen opleiding en vaak jarenlange ervaring ten spijt, kunnen douanemedewerkers niet van elke goederenzending die zij tegenkomen gemakkelijk de status vaststellen. Stel bijvoorbeeld dat een controleambtenaar stuit op een partij spijkerbroeken met labels waarop Chinese karakters staan. In dat geval zal hij onder meer nagaan of de op de vrachtpapieren vermelde prijs reëel is. Dat lijkt een eenvoudige vraag, maar de achtergrond ervan is bijzonder ingewikkeld. Er is namelijk mogelijk sprake van lage waarde textiel, waarover antidumpingheffing moet worden betaald zodra het de Unie binnenkomt. Deze productgroep telt echter talrijke subcategorieën, waardoor indeling in het correcte tarief vaak bepaald geen sinecure is. De functionaris in dit voorbeeld zou dus geholpen zijn met een IT-toepassing die hem snel actuele en eenduidige informatie geeft over een juiste indeling van de jeans in kwestie. Bij voorkeur mede op basis van recente Europese jurisprudentie.

Waar de Douane behoefte aan heeft, is – in simpele bewoordingen – een centraal elektronisch brein. Een kunstmatig neuraal netwerk dat toegang heeft tot alle kennis die ooit binnen de dienst is opgedaan en gedigitaliseerd, en tegelijkertijd tot een scala aan open sources. En dat de gebruiker niet overspoelt met een lawine aan informatie, maar een handzame hoeveelheid bruikbare gegevens rond een afgebakend thema biedt. Zo’n systeem kan niet alleen razendsnel teksten lezen en er relevante termen in herkennen, maar ook de context interpreteren en hier conclusies aan verbinden. Voor een goede werking moeten eerst uitgekiende algoritmes worden ontwikkeld, en heldere definities van begrippen worden opgesteld – een proces dat veel tijd kost. Mede om die reden is de toepassing van Artificial Intelligence voor de Douane vooralsnog verre toekomstmuziek.

Niettemin heeft de dienst de afgelopen tijd vers afgestudeerde specialisten aangetrokken die in proefomgevingen testen wat AI de organisatie kan brengen – in samenwerking met private partijen en onderzoeksinstituten. Hierbij wordt naar zeer uiteenlopende opties gekeken. Zoals naar geautomatiseerde beeldherkenning binnen het cameratoezicht rond reizigers op Schiphol. De bemensing van de controlekamer op de luchthaven is niet dusdanig dat alle registraties live en even nauwkeurig kunnen worden gemonitord. Het zou daarom nuttig zijn, als een slim systeem ‘meekijkt’ en het dienstdoende personeel attendeert op gesignaleerde verdachte handelingen, zoals de overdracht van een bagagestuk tussen personen binnen de passagiersstroom. Een andere mogelijkheid betreft de ondersteuning van interviews met reizigers, bijvoorbeeld tijdens 100%-controles van risicovluchten. Speciale verhoor-software zou douanemedewerkers kunnen wijzen op eventuele inconsistenties in de antwoorden van passagiers, en op die manier gesprekken kunnen sturen. Het zou de pakkans van bijvoorbeeld drugssmokkelaars wel eens aanzienlijk kunnen vergroten.

Duidelijk is dat AI het douanetoezicht op termijn op allerlei manieren nog slimmer, scherper en sneller kan maken. Dit helpt de dienst bij het realiseren van al zijn strategische doelen: het bevorderen van een juiste en volledige afdracht, het beschermen van de samenleving en het versterken van de economische concurrentiekracht van Nederland en Europa. Toch is het goed hier te vermelden dat van technologie alleen geen wonderen vallen te verwachten. Ondanks het groeiende belang van automatisering zal de menselijke factor een rol van betekenis blijven spelen. Altijd zullen douanemedewerkers met verstand van zaken kritisch kijken naar de suggesties die de systemen aandragen.

Deel dit bericht