Met Virtual Reality gaat straks wellicht een nieuwe wereld open voor douaniers in opleiding.

Voortdurend zoekt de Douane naar nieuwe wegen om zijn toezicht te vervolmaken en de controlelast voor handel en industrie te verlichten. Hiertoe beproeft de dienst baanbrekende technologieën, werkmethoden en samenwerkingsverbanden. Zo wordt momenteel onderzocht hoe in de toekomst Virtual Reality (VR) interne opleidingsmodules kan verrijken.

Een van de strategische doelen van de Douane is het beschermen van de samenleving tegen producten die schadelijk zijn voor volksgezondheid, natuur en milieu of publieke veiligheid. Deze goederen komen aan bod in specialistische leergangen die medewerkers volgen. Een moeilijkheid hierbij is echter, dat cursisten een groot deel van de behandelde objecten niet in het echt te zien krijgen; vaak bevat de lesstof slechts foto’s en filmpjes daarvan. Dat is het geval bij onder meer veel dual use goederen – die zowel een civiele als een militaire toepassing kennen, en daarom niet vrijelijk mogen worden verhandeld. Denk bijvoorbeeld aan centrifuges voor het opwerken van uranium, dat voor het opwekken van atoomenergie maar ook voor de productie van kernwapens kan worden gebruikt. Het is zo goed als onmogelijk om zulke hoogwaardige en kostbare technische apparatuur fysiek te presenteren in een douane-opleiding. Datzelfde geldt voor allerlei bedreigde uitheemse dieren en planten die het doelwit zijn van illegale internationale handelsnetwerken. Met een beetje geluk kan een douanier zo’n beschermde soort bekijken in een diergaarde of botanische tuin. Maar ook op dit vlak zal hij het doorgaans moeten doen met wat plaatjes of een videootje.

Toch is het zeker niet ondenkbaar dat zulke zeldzame zaken ooit in een ‘levensechte’ leeromgeving zullen worden bestudeerd door douanemedewerkers – met dank aan Virtual Reality. Op termijn kunnen cursisten met behulp van slimme optische devices misschien wel in een gesimuleerde goederenloods rondlopen, waar state-of-the-art machines staan die worden gebruikt in de nucleaire industrie. Machines die van alle kanten kunnen worden geobserveerd, en zelfs met gemak kunnen worden gedemonteerd. Evengoed is het dan wellicht mogelijk om douaniers met een VR-bril te laten afreizen naar de binnenlanden van Borneo, om bedreigde vogels, vlinders en reptielen in hun eigen biotoop te bezien – al bestaat dit decor dan geheel uit pixels. En wie weet kunnen ook andere zintuigen in deze sensatie delen: met speciaal gevoerde hightech handschoenen zou een douanier zomaar de textuur van de huid of het verenpakket van een exotisch dier kunnen voelen…

Genoemde toepassingen zouden de scholing van douanepersoneel wel eens naar een hoger plan kunnen tillen. In een virtuele wereld krijgen medewerkers immers de kans ervaringen op te doen waarvan ze anders verstoken zouden blijven. Zo kunnen zij in het vervolg de meest uiteenlopende producten eenvoudiger herkennen, determineren en identificeren, als ze deze tegenkomen in de dagelijkse praktijk. Dit geldt uiteraard net zo goed voor goederen waaraan fiscale risico’s kleven, zoals sommige soorten textiel en schoeisel die zich op het eerste gezicht lastig in een tariefgroep laten indelen. Bijvoorbeeld de monstername van dergelijke artikelen is mogelijk prima in VR na te bootsen. Dit zou een tweede strategisch doel van de Douane ten goede komen: het bevorderen van een juiste en volledige afdracht van accijns en invoerrechten.

Vooralsnog is de inzet van VR voor de Douane een stip aan een verre horizon. Eerst zullen de mogelijkheden en beperkingen van de techniek uitgebreid moeten worden verkend, in samenwerking met onder meer de academische wereld. Waar de dienst zich wel al serieus in verdiept, zijn virtuele schietspellen. Diverse geüniformeerde organisaties – politie, Landmacht – houden de schietvaardigheid van hun mensen al op peil met zogenoemde offensive shooting games. De Douane oriënteert zich op een defensieve variant, aangezien zijn wapendragers hun dienstpistool alleen mogen gebruiken uit noodweer. Als een aanvaardbaar alternatief voor trainen op de schietbaan wordt gevonden, ligt een aanzienlijke kostenbesparing in het verschiet: er hoeft geen oefenmunitie meer te worden ingekocht. Een absolute voorwaarde is wel dat zo’n applicatie buitengewoon natuurgetrouw is: als bij de gebruiker geen adrenaline gaat stromen, is het niet goed.

Naar alle waarschijnlijkheid zal de Douane in zijn zoektocht uitkomen bij zeer specialistische software, die niet op de markt verkrijgbaar is maar op maat moet worden gemaakt. Een optie die het overwegen waard lijkt, is hiervoor te zijner tijd studenten game design van grafische opleidingen aan te trekken als stagiair. Zij zouden in samenwerking met vaktechnische deskundigen van de dienst in eigen huis precies die programmatuur kunnen bouwen waaraan behoefte is. Zoals gezegd: voorlopig zijn dit alle slechts toekomstbeelden. Toch houdt de Douane er rekening mee dat Virtual Reality op termijn een vast onderdeel wordt van zijn opleidingsomgeving. In het nieuwe praktijktrainingscentrum van de dienst – behorend tot de Rijksinspectieterminal (RIT) in Rotterdam, die in 2017 wordt opgeleverd – komen flexibele educatieve ruimtes. Deze zijn zo ingericht, dat eens douaniers met VR-headsets op er naar hartenlust kunnen rondbewegen.

Deel dit bericht