“De Douane fungeert als onze ogen en oren”

Marja van Heese, senior inspecteur bij de Erfgoedinspectie

 “Elke dag passeren veel archeologische, antieke en kunstvoorwerpen de grens. Sommige worden verhandeld, andere tijdelijk tentoongesteld. Een deel ervan betreft wettelijk beschermd, belangrijk erfgoed. Daarom moet de in- en uitvoer ervan voldoen aan EU-bepalingen, die sinds 1993 gelden. Ook is Nederland gebonden aan mondiale wetgeving via het UNESCO-verdrag 1970. Met de Douane en andere toezichthouders, zoals de NVWA, zorgt de Erfgoedinspectie dat alle regels worden nageleefd. Daarnaast werken we samen met onder meer UNESCO en Interpol, die informatie met ons delen. Over smokkelzendingen bijvoorbeeld, of over archeologische sites die worden bedreigd.

Hoe groot het probleem is van de illegale uitvoer uit landen als Syrië en Irak – waarvoor aparte VN-sanctieregelingen gelden – is lastig te zeggen. Er zijn niet genoeg betrouwbare cijfers en per bron verschilt de invalshoek. Weinig onderscheppingen kan betekenen dat er niet veel de EU binnenkomt, al dan niet via smokkel, of dat we zaken over het hoofd zien. Maar we hebben samen met de Douane een goed doortimmerd uitvoeringsplan opgesteld, op basis van gedegen risico-analyse: welke landen moeten we in de gaten houden, en op welke categorieën cultuurgoederen moeten we letten?

Efficiënt toezicht houden is een voortdurende uitdaging in een permanent veranderende wereld. Je moet ook goed in de gaten houden wat zich op grote kunstbeurzen en veilingen afspeelt, waarvoor goederen tijdelijk worden ingevoerd. Wat gebeurt daar precies mee, welke gaan er van de hand? Verder wordt er veel via internet verhandeld, waarbij gebruik wordt gemaakt van pakket- en briefpost. Zo trof de Douane recent in een koerierszending enkele olielampjes uit Nepal aan. Dat is een kwetsbaar land, onder meer vanwege de recente aardbeving, waardoor een verhoogd risico op clandestiene uitvoer kan ontstaan. Onderzoek wees uit dat het niet om cultureel erfgoed ging. Maar dit voorbeeld geeft wel aan hoe alert de dienst is. Ze fungeert echt als onze ogen en oren.

Onze relatie met de Douane staat in het teken van informatie- en kennisoverdracht, om tot zo goed mogelijke grenscontroles te komen. We stellen readers beschikbaar voor onder meer Irak en Syrië, met voorbeelden en beschrijvingen. Als er nieuwe Rode Lijsten van kwetsbaar erfgoed in risicolanden beschikbaar komen, sturen we die door. We zijn blij dat er binnen de Douane voldoende aandacht is voor dit onderwerp en dat er zoveel gedreven mensen zijn – temeer omdat cultuurgoederen slechts een klein deel uitmaken van de enorme stroom goederen waarop de dienst moet toezichthouden. Want we hebben het hier over voorwerpen die belangrijk zijn voor de culturele identiteit en het historisch bewustzijn van een land. Die wil je graag doorgeven aan volgende generaties.”

Deel dit bericht